(Thanh tra) - Trước áp lực nhu cầu điện được dự báo tăng mạnh theo đà phục hồi và tăng trưởng kinh tế, Bộ Công Thương đã xây dựng phương án vận hành hệ thống điện quốc gia năm 2026 với ba kịch bản, từ mức tăng phụ tải 8,5% đến trên 14% trong tình huống cao điểm.
Thông tin này được ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), nêu tại Tọa đàm "Tiết kiệm điện và điện mặt trời áp mái: Giải pháp giảm áp lực cung ứng điện giai đoạn 2026 - 2030", sáng 21/4.
Theo đó, mục tiêu đặt ra là bảo đảm cung ứng điện trong mọi tình huống, đồng thời chủ động ứng phó với các biến động bất thường, nhất là trong mùa khô và các đợt nắng nóng.
Trong những tháng đầu năm 2026, áp lực cung ứng điện đã bộc lộ rõ khi nhu cầu tiêu thụ tăng nhanh hơn so với các năm trước.
Theo ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia (NSMO), hệ thống điện quốc gia đã chạm mốc 1 tỷ kWh/ngày ngay từ ngày 31/3/2026, sớm hơn đáng kể so với các năm trước.
Nếu như năm 2024 chưa ghi nhận mốc này, còn năm 2025 phải đến đầu hoặc giữa tháng 5 hệ thống mới đạt ngưỡng 1 tỷ kWh/ngày, thì năm nay nhu cầu điện đã tăng mạnh ngay từ cuối quý I/2026.
Đầu tháng 4 năm nay, sản lượng điện tiêu thụ tiếp tục duy trì trên 1 tỷ kWh/ngày. Ngày 8/4 ghi nhận mức cao nhất từ trước đến nay với 1,092 tỷ kWh, công suất cực đại đạt 52.225 MW. Với đà này, mốc 1,1 tỷ kWh/ngày được dự báo có thể xuất hiện ngay sau kỳ nghỉ lễ 30/4 và 1/5.
Áp lực không chỉ đến từ quy mô tiêu thụ, mà còn từ tốc độ tăng phụ tải trong điều kiện thời tiết cực đoan. Nếu nắng nóng kéo dài 4 - 5 ngày, nhu cầu điện mỗi ngày có thể tăng thêm khoảng 800 - 1.000 MW; nếu kéo dài hơn, mức tăng cộng dồn có thể lên tới 3.000 - 4.000 MW.
Chỉ cần nhiệt độ tăng 1 - 2 độ C, hệ thống đã phải "gánh" thêm lượng công suất tương đương gần một tổ hợp của Nhà máy Thủy điện Hòa Bình.
Ở chiều ngược lại, nguồn cung điện cũng đối mặt nhiều thách thức. Sản lượng thủy điện suy giảm do tác động của El Niño, nhiều thời điểm chỉ đạt khoảng 70 triệu kWh/ngày.
Nguồn điện khí chịu rủi ro từ biến động địa chính trị, nhất là nguy cơ gián đoạn LNG qua eo biển Hormuz, có thể ảnh hưởng tới khoảng 25% nguồn cung cho châu Á. Trong nước, sản lượng khí cũng đang suy giảm.
Với nhiệt điện than, việc đảm bảo nguồn cung tiếp tục gặp khó khi một số quốc gia xuất khẩu cân nhắc hạn chế xuất khẩu, buộc các đơn vị trong nước phải tăng cường phối hợp để bảo đảm nhiên liệu.
Một điểm đáng chú ý là áp lực cung ứng điện không phân bổ đều trong ngày. Hệ thống hiện chịu sức ép lớn nhất vào hai khung giờ: 12h30 - 14h30 và 21h - 23h.
Tuy nhiên, trong điều kiện nắng nóng kéo dài, khung giờ buổi tối mới là thời điểm đáng lo ngại. Ban ngày, dù phụ tải có thể vượt 52.000 MW, hệ thống vẫn còn khoảng 17.000 MW điện mặt trời hỗ trợ. Nhưng từ 21h trở đi, nguồn điện này không còn, trong khi nhu cầu sử dụng vẫn ở mức cao.
Đây là lý do các giải pháp như phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), bổ sung yêu cầu lưu trữ đối với điện mặt trời và đẩy mạnh tiết kiệm điện được đặt ra nhằm giảm áp lực cho hệ thống.
"Bộ Công Thương cùng Cục Điện lực cũng đã đưa ra các giải pháp nhằm xử lý áp lực của khung giờ buổi tối, trong đó có việc thúc đẩy lắp đặt hệ thống lưu trữ năng lượng BESS quy mô lớn, đồng thời bổ sung yêu cầu bắt buộc về hệ thống lưu trữ đối với các dự án điện mặt trời triển khai trong thời gian tới", ông Trung nói.
Ở góc độ điều hành, ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho biết phương án cung ứng điện năm 2026 đã được xây dựng từ cuối năm 2025, trên cơ sở phối hợp giữa cơ quan điều độ và Tập đoàn Điện lực Việt Nam.
Bộ Công Thương sau đó ban hành Quyết định số 3477/QĐ-BCT phê duyệt phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia, đặt mục tiêu bảo đảm cung ứng điện trong bối cảnh tăng trưởng GDP hai con số.
Theo đó, ba kịch bản phụ tải được xây dựng gồm kịch bản cơ sở tăng 8,5%; kịch bản điều hành tăng 11,7%; và kịch bản dự phòng, trong đó nhu cầu có thể tăng tới 14,1% trong các tháng cao điểm mùa khô.
Thực tế 4 tháng đầu năm cho thấy phụ tải đã tăng khoảng 6,6%. Dự báo 6 tháng đầu năm có thể đạt mức tăng 8,5%, tương đương kịch bản cơ sở.
Tuy vậy, cơ quan điều hành cho rằng vẫn cần chuẩn bị các phương án dự phòng để ứng phó với biến động bất thường, đặc biệt trong bối cảnh thời tiết diễn biến khó lường.
Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, ngành điện cũng nhấn mạnh vai trò của người dân và doanh nghiệp trong việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, nhất là trong các đợt nắng nóng và giờ cao điểm.
"Sự tham gia của các khách hàng sử dụng điện, đặc biệt là các hộ dân và nhóm khách hàng tiêu thụ lớn, giữ vai trò hết sức quan trọng trong việc bảo đảm an ninh cung cấp điện trong mọi tình huống, nhất là vào các tháng cao điểm mùa khô và những đợt nắng nóng của năm 2026", ông Vũ nhấn mạnh.
Điện mái nhà đóng góp 5 - 7% sản lượng điện mỗi ngày
Theo ông Nguyễn Quốc Trung, tổng công suất điện mặt trời hiện đạt khoảng 19.000 - 20.000 MW. Nếu tính toàn bộ các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời mái nhà và trang trại, tổng công suất lắp đặt của hệ thống vào khoảng 24.000 MW.
Riêng điện mặt trời mái nhà đạt khoảng 8.400 MW, chiếm gần 9% tổng công suất hệ thống. Trong những ngày gần đây, nguồn điện này cung cấp hơn 50 triệu kWh/ngày, tương đương 5 - 7% sản lượng điện toàn hệ thống.
