Quảng Ngãi đặt mục tiêu đến năm 2030 phủ sóng 5G cho 99% dân số, xem hạ tầng số là nền tảng tăng trưởng dài hạn. Ảnh minh hoạ: mst.gov.vn

Từ phủ sóng 5G đến hạ tầng cho tăng trưởng

Trong bức tranh chuyển đổi số giai đoạn mới, mục tiêu 5G phủ sóng 99% dân số vào năm 2030 cho thấy Quảng Ngãi đang đặt kỳ vọng lớn vào hạ tầng số như một nền tảng tăng trưởng dài hạn. Trước đó, đến năm 2027, địa phương hướng tới mức phủ sóng tối thiểu 85% dân số và 100% khu công nghiệp, khu đô thị, trung tâm hành chính, khu du lịch có 5G.

Điểm đáng chú ý là kế hoạch lần này không còn đặt trọng tâm đơn thuần ở câu chuyện “mở rộng vùng phủ sóng”. Hạ tầng số được nhìn nhận như một cấu phần của phát triển kinh tế - xã hội, gắn với chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.

Khác với giai đoạn trước, khi hạ tầng viễn thông chủ yếu phục vụ kết nối hành chính và nhu cầu cá nhân, mục tiêu mới của Quảng Ngãi đang mở rộng sang những không gian phát triển có tính động lực như khu kinh tế, khu công nghiệp, logistics, cảng biển, đô thị, du lịch và các vùng sản xuất có nhu cầu chuyển đổi số cao.

Điều này phản ánh một thay đổi về tư duy: 5G không chỉ để Internet nhanh hơn, mà phải trở thành hạ tầng phục vụ quản trị, sản xuất và điều hành theo thời gian thực.

Tuy nhiên, cũng từ đây xuất hiện một câu hỏi lớn, phủ sóng rộng liệu đã đủ để tạo ra tăng trưởng? Thực tế cho thấy, nhiều địa phương có thể đạt chỉ tiêu hạ tầng, nhưng giá trị kinh tế tạo ra từ hạ tầng số vẫn còn hạn chế nếu doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người dân chưa thực sự khai thác được công nghệ.

Nói cách khác, vùng phủ sóng chỉ là “điều kiện cần”. Điều kiện đủ nằm ở khả năng biến hạ tầng số thành năng lực vận hành mới của nền kinh tế địa phương.

Dung Quất được kỳ vọng trở thành không gian thử nghiệm hiệu quả thực chất của 5G, IoT và logistics thông minh tại miền Trung. Ảnh: Gemadept.com.vn

Dung Quất, khu công nghiệp, logistics: Nơi 5G phải tạo giá trị thật

Nếu phải tìm một không gian để đo hiệu quả thật sự của 5G, thì nhiều khả năng sẽ là Khu kinh tế Dung Quất cùng các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và hệ thống logistics của Quảng Ngãi.

Theo định hướng đến năm 2030, 100% khu kinh tế, khu công nghiệp, cụm công nghiệp trọng điểm sẽ có hạ tầng cáp quang, 5G và IoT phục vụ nhà máy thông minh, logistics thông minh.

Đây là mục tiêu có ý nghĩa lớn trong bối cảnh Quảng Ngãi đang định vị Dung Quất là trung tâm công nghiệp, lọc hóa dầu, năng lượng và cảng biển trọng điểm miền Trung.

Trong môi trường sản xuất hiện đại, giá trị của 5G không nằm ở số lượng trạm phát sóng, mà ở việc công nghệ có đi vào dây chuyền vận hành hay không. Một nhà máy chỉ thực sự “thông minh” khi dữ liệu từ thiết bị, cảm biến, camera, hệ thống kho bãi, logistics và môi trường được kết nối liên tục để tối ưu sản xuất theo thời gian thực.

Khi đó, 5G có thể hỗ trợ giám sát an toàn lao động, kiểm soát khí thải, quản trị tiêu hao năng lượng, cảnh báo sự cố kỹ thuật, tối ưu vận tải nội khu và giảm chi phí vận hành.

Ở góc độ rộng hơn, hạ tầng số còn có thể tạo nền tảng cho các dịch vụ logistics thông minh, cảng biển số, điều hành giao thông hàng hóa và quản lý chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, chính ở khu vực này cũng đặt ra nhiều vấn đề cần theo dõi. Doanh nghiệp đã sẵn sàng chuyển đổi sản xuất hay chưa? Nguồn lực đầu tư cho công nghệ số sẽ được huy động theo cơ chế nào? Việc dùng chung trạm BTS, cột treo cáp, cống bể cáp và hạ tầng ngầm liệu có được triển khai hiệu quả để tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp?

Hạ tầng số được kỳ vọng giúp tối ưu vận tải, kho bãi, điều phối hàng hóa và giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp. Ảnh: Gemadept.com.vn

Nếu những câu hỏi này chưa được giải quyết đồng bộ, mục tiêu hạ tầng số rất dễ dừng lại ở phần “xây dựng kỹ thuật”, trong khi tác động tăng trưởng chưa thật sự rõ nét.

Dữ liệu, người dùng và an toàn số: Điều kiện đủ để hạ tầng phát huy hiệu quả

Trong chuyển đổi số, 5G chỉ là “đường truyền”. Dữ liệu mới là “nhiên liệu” quyết định hiệu quả vận hành.

Vì vậy, bên cạnh hạ tầng viễn thông, Quảng Ngãi cũng đặt mục tiêu phát triển trung tâm dữ liệu theo hướng hiện đại, xanh và an toàn; mở rộng hybrid cloud; xây dựng kho dữ liệu dùng chung, dữ liệu mở và các nền tảng phân tích, khai thác dữ liệu.

Đây là lớp hạ tầng “ẩn” nhưng có ý nghĩa quyết định. Nếu dữ liệu không được kết nối, chia sẻ và phân tích hiệu quả, hạ tầng số rất dễ trở thành một khoản đầu tư kỹ thuật đơn thuần.

Kế hoạch cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 có tối thiểu 4 lĩnh vực ứng dụng IoT có khả năng kết nối, thu thập và chia sẻ dữ liệu. Điều này mở ra khả năng ứng dụng công nghệ trong giao thông, môi trường, cấp nước nông thôn, nông nghiệp và quản trị đô thị.

Người dân xã Ba Vì (Quảng Ngãi) được hướng dẫn cài đặt, sử dụng tài khoản điện tử. Ảnh: https://iatoi.quangngai.gov.vn

Song, chuyển đổi số cuối cùng vẫn phải được đo bằng trải nghiệm của người dân và doanh nghiệp. Khi 70% dân số trưởng thành có chữ ký số, trên 95% có smartphone và phần lớn dịch vụ được vận hành trên môi trường số, hiệu quả của hạ tầng mới dần hiện hữu rõ hơn trong đời sống.

Ở chiều ngược lại, thách thức cũng không nhỏ. Hạ tầng số càng mở rộng thì áp lực về an toàn dữ liệu, an ninh mạng, hệ thống SOC, cảnh báo sớm và bảo vệ dữ liệu cá nhân càng lớn. Một số chỉ tiêu về dùng chung hạ tầng, ứng dụng cloud hay AI hiện vẫn cần cơ chế đo lường cụ thể hơn để tránh tình trạng “có mục tiêu nhưng khó đánh giá hiệu quả thực chất”.

Mục tiêu 5G phủ sóng 99% dân số rõ ràng là một chỉ dấu tham vọng của Quảng Ngãi trong giai đoạn phát triển mới. Nhưng để hạ tầng số trở thành động lực tăng trưởng thật sự, địa phương có lẽ sẽ cần đi xa hơn câu chuyện phủ sóng: Chính quyền điều hành bằng dữ liệu, doanh nghiệp sản xuất thông minh, người dân tiếp cận dịch vụ số thuận tiện và an toàn hơn.

Bởi khi công nghệ không còn nằm trên các cột phát sóng hay phòng máy chủ, mà đi vào từng nhà máy, từng thủ tục hành chính, từng dịch vụ công và từng nhu cầu đời sống, đó cũng là lúc hạ tầng số bắt đầu chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh mới của một địa phương đang tìm kiếm dư địa tăng trưởng trong kỷ nguyên số.