(Thanh tra) - Phát biểu tại sự kiện hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới, ngày 21/4, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định khẳng định vai trò trung tâm của đổi mới sáng tạo trong phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nhấn mạnh phải đưa đổi mới sáng tạo vượt qua “ngưỡng ý tưởng” để trở thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị cụ thể cho xã hội.
Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, ngày 21/4 không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn là lời nhắc về một nhận thức mang tính thời đại rằng đổi mới sáng tạo đã trở thành động lực then chốt của phát triển, quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi mô hình phát triển. Những cách tiếp cận truyền thống dần bộc lộ giới hạn, trong khi các quốc gia biết khai thác hiệu quả nguồn lực tri thức và tổ chức tốt hệ thống đổi mới sáng tạo sẽ có cơ hội bứt phá.
Việc Liên hợp quốc lựa chọn ngày 21/4 là Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới cũng truyền đi thông điệp rõ ràng không quốc gia nào có thể phát triển bền vững nếu tiếp tục dựa vào tư duy và mô hình cũ, nhất là trước các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, già hóa dân số hay biến động kinh tế, công nghệ.
Đối với Việt Nam, việc hưởng ứng ngày này mang ý nghĩa thiết thực, không chỉ hòa vào sáng kiến chung mà còn thể hiện quyết tâm đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành trụ cột phát triển quốc gia.
Năm nay, Việt Nam lựa chọn hai thông điệp: “Đổi mới sáng tạo - Hành động đột phá, lan tỏa kết quả” và “Đổi mới sáng tạo - Chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị, khát vọng thành hiện thực”, theo Thứ trưởng, đây là định hướng rõ ràng đổi mới sáng tạo phải gắn với hành động cụ thể, tạo ra kết quả thực chất.
Thời gian qua, hệ thống chính sách, pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam đã được hoàn thiện, tạo nền tảng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Tuy nhiên, Thứ trưởng Lê Xuân Định cũng thẳng thắn nhìn nhận những thách thức lớn phía trước. Thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển với tốc độ chưa từng có, khi các đột phá trong trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học hay bán dẫn đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, quản trị và cạnh tranh toàn cầu.
Theo ông, khoảng cách giữa các quốc gia vì thế có thể được rút ngắn rất nhanh, nhưng cũng có thể bị kéo giãn nhanh chóng.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, đồng thời yêu cầu chất lượng tăng trưởng cao hơn, bền vững hơn và dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Thứ trưởng nhấn mạnh, Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào lợi thế chi phí thấp hay khai thác tài nguyên, mà phải dựa vào khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Ông chỉ ra 3 vai trò cốt lõi của đổi mới sáng tạo, đó là cầu nối giữa tri thức và phát triển; là con đường nhanh nhất để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; là cách phát huy mạnh mẽ nguồn lực con người Việt Nam, tạo môi trường để nhà khoa học, doanh nhân và người trẻ dám thử nghiệm, sáng tạo và khởi xướng những cách làm mới.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, thứ trưởng nhấn mạnh vai trò của các viện nghiên cứu, trường đại học, các doanh nghiệp và các tổ chức trung gian và trung tâm đổi mới sáng tạo cần phát huy vai trò kết nối cung - cầu công nghệ, hỗ trợ thử nghiệm, đánh giá và nhân rộng các mô hình hiệu quả.
Khi 3 trụ cột gồm viện - trường, doanh nghiệp và Nhà nước được liên kết chặt chẽ, hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia sẽ vận hành hiệu quả, tạo giá trị gia tăng và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế - xã hội, thứ trưởng nhấn mạnh.
Tại sự kiện, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam cho rằng sáng tạo tạo ra tiến bộ, đổi mới sáng tạo định hình tương lai.
Quan điểm này tương đồng với định hướng của Việt Nam trong Nghị quyết số 57-NQ/TW, khi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đặt vào vị trí trung tâm của phát triển.
Thực tiễn cho thấy, đổi mới sáng tạo đang vượt ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm, len vào nhiều lĩnh vực từ nông nghiệp, công nghiệp văn hóa đến hệ sinh thái khởi nghiệp và hợp tác quốc tế, bà Pauline Tamesis nhấn mạnh.
Bà cũng cho rằng, để dòng chảy sáng tạo thực sự lan tỏa, cần một hệ sinh thái đồng bộ đúng nghĩa với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, giới học thuật và cộng đồng sáng tạo, trong đó thế hệ trẻ giữ vai trò then chốt.
Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá, không chỉ trở thành quốc gia có năng lực đổi mới sáng tạo mà còn có thể tạo dấu ấn trên bản đồ toàn cầu. Điều kiện tiên quyết là đầu tư cho con người, kết nối các nguồn lực tri thức và quan trọng hơn, đưa ý tưởng ra khỏi "ngăn kéo", chuyển hóa thành giá trị cụ thể trong đời sống kinh tế - xã hội, bà Pauline Tamesis nhấn mạnh thêm.
