Điện Biên đang khẩn trương tiến hành xử lý 24 cơ sở nhà, đất dôi dư trên địa bàn. Ảnh minh họa: baochinhphu.vn

Thực hiện chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, thời gian qua, tỉnh Điện Biên đã tiến hành rà soát, bố trí và điều chuyển một lượng lớn tài sản công. Đến thời điểm thanh tra các cơ sở nhà, đất dôi dư trên địa bàn, toàn tỉnh đã thực hiện sắp xếp, chuyển giao tổng cộng 2.622 cơ sở nhà, đất, bao gồm 210 cơ sở làm trụ sở làm việc, 1.902 cơ sở giáo dục cùng hàng trăm cơ sở y tế, văn hóa và sự nghiệp khác. Việc tiếp nhận, quản lý tài sản cơ bản đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chính trị của các địa phương.

Tuy nhiên, song song với những kết quả đạt được, quá trình sáp nhập cũng bộc lộ nhiều bài toán khó trong công tác quản lý tài sản công. Thực hiện kế hoạch của Thanh tra Chính phủ, tỉnh Điện Biên đã chỉ đạo thanh tra trực tiếp đối với 187 cơ sở nhà, đất tại 13 xã, phường (như Tuần Giáo, Tủa Chùa, Mường Nhé, Nà Hỳ...) và 4 sở, ngành (Tài chính, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Xây dựng, Giáo dục và Đào tạo).

Kết quả kiểm tra thực tế cho thấy, nhiều cơ sở nhà, đất dù đã có quyết định điều chuyển cho các đơn vị sử dụng nhưng vẫn rơi vào tình trạng bị bỏ trống, lãng phí. Tính đến đầu tháng 6/2026, toàn tỉnh có 24 cơ sở nhà, đất dôi dư không sử dụng. Bên cạnh đó, có 15 cơ sở cho mượn tạm thời không đúng với đối tượng theo quyết định phê duyệt và 5 cơ sở sử dụng sai mục đích, thiếu hiệu quả.

Đáng chú ý, quá trình thanh tra cũng chỉ ra những lỗ hổng trong công tác lưu trữ hồ sơ pháp lý. Rất nhiều cơ sở nhà, đất khi bàn giao bị thiếu hồ sơ pháp lý về công trình xây dựng hoặc thiếu Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Điển hình như phường Mường Lay thiếu hồ sơ của 18 cơ sở, xã Nà Hỳ 18 cơ sở, xã Na Sang 12 cơ sở; Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng xuất hiện tình trạng tương tự. Việc cập nhật số liệu về diện tích, giá trị hao mòn tài sản vào cơ sở dữ liệu quốc gia và sổ kế toán tại nhiều nơi vẫn còn chậm trễ, sai lệch so với quyết định bàn giao.

Cơ quan chức năng đã lượng hóa giá trị lãng phí, trong đó phần giá trị nhà, vật kiến trúc chưa được khai thác hiệu quả ước tính khoảng 1,744 tỷ đồng. Đối với phần diện tích đất dôi dư (khoảng 24.533m2), giá trị nguồn lực đất đai chưa được phát huy ước tính lên tới 64,995 tỷ đồng nếu tính theo giá đất ở, hoặc 58,029 tỷ đồng nếu tính theo giá thương mại dịch vụ.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Việc sắp xếp đơn vị hành chính diễn ra trong thời gian ngắn với khối lượng tài sản quá lớn, trong khi hồ sơ lịch sử bị thất lạc qua nhiều thời kỳ chia tách.

Đặc biệt, một số cơ sở nhà, đất dôi dư vốn là trụ sở của các cơ quan cấp huyện, được xây dựng với quy mô lớn, khi chuyển giao về cho chính quyền cấp xã quản lý thì diện tích trở nên quá dư thừa, không phù hợp với quy mô tổ chức bộ máy cấp xã. Ngoài ra, do đặc thù nhiều cơ sở nằm ở vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới nên khả năng thu hút các tổ chức, cá nhân tham gia thuê lại hoặc nhận chuyển nhượng là rất hạn chế.

Để khắc phục triệt để tình trạng lãng phí tài sản công, UBND tỉnh Điện Biên đã và đang vào cuộc quyết liệt. Tính đến đầu tháng 8/2026, tỉnh đã ban hành 13 quyết định điều chuyển tài sản cho các đơn vị có nhu cầu quản lý, sử dụng đúng quy định pháp luật. Với 11 cơ sở nhà, đất còn lại, cơ quan chức năng đang khẩn trương lập hồ sơ để chuyển đổi công năng và mục đích sử dụng cho các đơn vị khác.

Nhận diện rõ những rào cản từ thực tiễn địa phương, UBND tỉnh Điện Biên cũng đã kiến nghị Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan sớm nghiên cứu, ban hành cơ chế đặc thù dành riêng cho các tỉnh miền núi, biên giới. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ là "chìa khóa" giúp các địa phương tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ xử lý tài sản công dôi dư, qua đó khơi thông nguồn lực đất đai để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.