Quảng Ngãi tăng tốc xử lý nhà đất dôi dư, tạo nguồn lực phát triển. Ảnh: quangngai.gov.vn

Từ 862 cơ sở nhà đất dôi dư đến áp lực hậu sắp xếp

Báo cáo của Sở Tài chính Quảng Ngãi cho thấy quy mô tài sản nhà, đất dôi dư sau sắp xếp là rất lớn. Theo đó, từ ngày 1/1/2026 đến thời điểm thống kê, toàn tỉnh có 862 cơ sở nhà, đất đã có quyết định thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, với tổng diện tích đất gần 977.205m² và diện tích sàn xây dựng hơn 213.187m².

Những con số này cho thấy câu chuyện tài sản công sau sắp xếp tại Quảng Ngãi không còn là những trụ sở lẻ tẻ bỏ trống, mà đã trở thành một khối lượng tài sản công quy mô lớn, đòi hỏi cách tiếp cận bài bản về quản lý, vận hành và khai thác.

Điều đáng chú ý là trong tổng số 862 cơ sở nói trên, mới có 385 cơ sở hoàn thành xử lý, khai thác, tương đương khoảng 44,6%. Còn lại 477 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, với hơn 476.869m² đất và hơn 74.722m² sàn xây dựng.

Khoảng “tồn đọng” này phản ánh áp lực rất lớn đối với địa phương trong bối cảnh vừa phải sắp xếp bộ máy, vừa phải xử lý hệ thống tài sản công phát sinh sau sáp nhập. Bởi nếu chỉ dừng ở việc thu hồi, bàn giao mà chưa đưa vào khai thác thực tế, nhiều cơ sở có nguy cơ tiếp tục bị bỏ trống, xuống cấp, phát sinh chi phí quản lý, bảo trì và làm giảm giá trị nguồn lực công.

Ở góc độ quản trị, đây là bài toán không dễ. Càng tinh gọn đầu mối, càng phát sinh yêu cầu xử lý tài sản sau sắp xếp. Điều đó đồng nghĩa, quá trình cải cách bộ máy không chỉ dừng ở tổ chức nhân sự, mà kéo theo áp lực rất lớn về quản lý tài sản công hậu sáp nhập.

Điểm nghẽn không chỉ là tài sản, mà là năng lực thực thi

Các tài liệu liên quan cho thấy, điểm nghẽn hiện nay không đơn thuần nằm ở số lượng cơ sở nhà đất dôi dư, mà nằm ở khả năng tổ chức thực hiện tại cơ sở.

Theo báo cáo của Sở Tài chính, nhiều xã, phường hiện thiếu nhân lực chuyên trách, cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực trong khi công tác quản lý, khai thác tài sản công đòi hỏi kiến thức về pháp lý, đất đai, tài chính và quy trình xử lý tài sản.

Quảng Ngãi còn 477 cơ sở nhà, đất chưa hoàn thành xử lý. Ảnh: TH

Một số cơ sở nhà, đất nằm rải rác, xa trung tâm, khó thu hút đầu tư hoặc khó chuyển đổi công năng phù hợp. Nhiều công trình đã sử dụng lâu năm, xuống cấp, thiếu kinh phí sửa chữa, bảo trì nên việc khai thác không thể thực hiện ngay dù đã có quyết định thu hồi, chuyển giao.

Đáng chú ý, có những cơ sở đã được giao cho tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà của địa phương tiếp nhận quản lý nhưng chưa xây dựng kế hoạch khai thác cụ thể. Một số cơ sở khác giao cho tổ chức phát triển quỹ đất quản lý nhưng vẫn chưa đưa vào sử dụng thực tế.

Điều này cho thấy “thu hồi xong” chưa đồng nghĩa với “khai thác được”. Khoảng cách giữa ba khâu: thu hồi – bàn giao – đưa vào sử dụng vẫn còn khá lớn.

Trong khi đó, thời gian xử lý kéo dài đồng nghĩa tài sản tiếp tục xuống cấp, hao mòn, thậm chí mất dần giá trị khai thác. Đây cũng là lý do Chính phủ liên tục có các công điện yêu cầu các địa phương đẩy nhanh tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp.

Thanh tra chuyên đề: Từ kiểm kê đến siết trách nhiệm thực thi

Sau Công điện số 19/CĐ-TTg ngày 26/2/2026 và Công điện số 39/CĐ-TTg ngày 14/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý, xử lý tài sản công sau sắp xếp, Thanh tra Chính phủ đã ban hành Kế hoạch số 1319/KH-TTCP triển khai thanh tra chuyên đề đối với cơ sở nhà, đất dôi dư.

Tại Quảng Ngãi, Thanh tra tỉnh đã công bố quyết định thanh tra chuyên đề nhà đất dôi dư sau sắp xếp theo Kế hoạch số 184/KH-UBND của UBND tỉnh. Đây được xem là bước chuyển từ giai đoạn thống kê, báo cáo sang giai đoạn thanh tra, giám sát và thúc đẩy thực thi.

Điểm đáng chú ý là mục tiêu của cuộc thanh tra không chỉ dừng ở việc rà soát hồ sơ hay phát hiện sai phạm nếu có, mà còn hướng tới đánh giá thực trạng quản lý, nhận diện khó khăn, kiến nghị giải pháp xử lý và đưa tài sản công vào khai thác hiệu quả hơn.

Trong các văn bản chỉ đạo gần đây, UBND tỉnh Quảng Ngãi cũng yêu cầu siết trách nhiệm người đứng đầu, đẩy nhanh hoàn thiện cơ chế phân cấp, tháo gỡ vướng mắc về định mức, giá cho thuê, phương án khai thác và xử lý đến đâu đưa vào sử dụng đến đó, thay vì chờ hoàn thiện đồng bộ toàn bộ hệ thống.

Từ 862 cơ sở nhà đất dôi dư đến 477 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, Quảng Ngãi đang đứng trước phép thử lớn về năng lực quản trị tài sản công hậu sắp xếp. Thanh tra chuyên đề lần này vì vậy không chỉ là một cuộc kiểm tra hồ sơ, mà còn là cơ hội để nhìn rõ những điểm nghẽn trong quá trình vận hành tài sản công sau sáp nhập.

Bởi phía sau mỗi trụ sở, mỗi khu đất đang “nằm chờ” không chỉ là câu chuyện chống lãng phí ngân sách. Nếu được khai thác đúng lúc, đúng hướng, những tài sản công ấy hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực phục vụ người dân, phát triển hạ tầng, dịch vụ công và tạo thêm dư địa phát triển cho địa phương trong giai đoạn mới.