(Thanh tra) - Hơn một tháng sau trận ngập lụt lịch sử do hoàn lưu bão số 11 (Matmo), hệ thống thoát nước và xử lý nước thải thành phố Thái Nguyên vẫn đang được khắc phục “nhỏ giọt”, thiếu đồng bộ, chưa thể vận hành ổn định. Đến nay, nhiều hạng mục quan trọng vẫn trong tình trạng hư hỏng, nguy cơ tái sự cố rất lớn nếu không được đầu tư khẩn cấp.
Theo Công ty TNHH MTV Thoát nước và Phát triển hạ tầng đô thị Thái Nguyên, mặc dù một số thiết bị đã được sửa chữa để tái vận hành từ ngày 7/11/2025, song phần lớn chỉ dừng ở mức khắc phục cơ bản, tạm thời.
Tại Nhà máy xử lý nước thải Gia Sàng, nơi tiếp nhận nước thải từ các phường Phan Đình Phùng, Gia Sàng và Quan Triều, tỉnh Thái Nguyên chỉ 2 trong 3 máy bơm hồ sự cố được bảo dưỡng để chạy lại. Một máy bơm còn lại đo cách điện về mức 0 MΩ, nguy cơ hỏng hoàn toàn, cần tiếp tục kiểm tra và chưa rõ khả năng vận hành.
Các thiết bị điện, điện tử, tủ điều khiển, hệ thống công nghệ bị ngập sâu đã được sấy khô, vệ sinh và vận hành lại, nhưng đều được cảnh báo có thể hư hỏng bất kỳ lúc nào do oxy hoá. Đây là rủi ro lớn nhất, bởi toàn bộ hệ thống công nghệ đã vận hành gần 8 năm, nhiều thiết bị hết vòng đời theo thời gian hao mòn được quy định tại Thông tư 23/2023/TT-BTC của Bộ Tài chính.
Thời gian vận hành từ tháng 1/2018 đến nay, công ty không được cấp kinh phí bảo dưỡng, sửa chữa nên chỉ sửa chữa những sự cố bất khả kháng và phải tự bù các chi phí này.
Đáng lưu ý, bể lắng B của hệ thống xử lý nước thải bị đẩy nổi trong đợt lũ, đến nay chưa có phương án khắc phục và phải tạm dừng hoạt động. Việc sửa chữa hạng mục này cần đánh giá kỹ thuật phức tạp và chưa được bố trí nguồn lực.
Hàng loạt trạm bơm như SP1, SP2, SP3, SP4, SP5, SP6, SP9… đang trong quá trình bảo dưỡng, chưa thể vận hành. Đặc biệt: Trạm bơm SP3 và SP9, nơi có vai trò chống ngập chính nhưng chưa được giao vận hành và đã bị hư hỏng do ngập lụt, cần có kinh phí để sửa chữa (UBND tỉnh đã có chủ trương giao cho công ty lập phương án sửa chữa trạm bơm SP9).
Với hai trạm biến áp cấp điện tại trạm SP3, SP9 đang phải chờ Công ty Điện lực thí nghiệm, đóng điện trạm biến áp mới có thể vận hành lại. Riêng trạm SP8 và SP7 đã hoạt động trở lại, góp phần xử lý nước thải tồn đọng, nhưng chỉ đảm bảo được một phần công suất hệ thống.
Trong khi đó, hệ thống bơm chống ngập, úng lắp đặt tại trạm bơm SP3, SP9 vốn là “lá chắn” của các phường trung tâm được đánh giá là hư hỏng nặng, phải lập báo cáo kinh tế kỹ thuật riêng để sửa chữa động cơ, máy phát điện, hệ thống van – cửa phai… Hiện mới dừng ở khâu khảo sát, chưa thể triển khai thi công.
Công ty đã sửa được một phần xe chuyên dụng như: Xe cẩu 20A-089.92, hai xe chở bùn 20C-122.20 và 20C-072.10, xe hút phun 20M-001.38.
Tuy nhiên, nhiều thiết bị khác vẫn “đứng bánh”, gồm xe tải chở rác 20A-136.14, máy đào 20LA-0991, các máy móc cầm tay mới sửa được cơ bản. Điều này khiến công tác nạo vét, khơi thông dòng chảy sau lũ bị kéo dài và thiếu chủ động.
Theo báo cáo, công ty chưa được thanh toán chi phí vận hành 3 quý đầu năm 2025, chưa được tạm ứng hay phê duyệt dự toán năm 2025. Điều này khiến đơn vị phải tự bù chi phí sửa chữa trang thiết bị, vật tư, tuyến ống.
Tính đến nay, việc duy trì hoạt động của hệ thống dựa vào nguồn tài chính tạm ứng nội bộ, không thể đáp ứng yêu cầu phục hồi đồng bộ.
Công ty kiến nghị Sở Xây dựng sớm thanh toán các khoản hợp đồng quản lý vận hành, tham mưu UBND tỉnh bố trí kinh phí khắc phục thiệt hại của hai dự án lớn, gồm Hệ thống thoát nước và xử lý nước thải thành phố Thái Nguyên (vốn ODA Pháp), Hệ thống thoát nước khu trung tâm phía Nam thành phố Thái Nguyên (vốn ODA Bỉ) và Sở Xây dựng đã chủ trì, họp với các sở, ngành, thực hiện khảo sát, kiểm tra công trường của 2 dự án vào ngày 4/11/2025.
Đây là điều kiện tiên quyết để khôi phục toàn bộ hệ thống theo quy định và tránh tình trạng “chắp vá”, dễ tái hư hỏng.
Dù hệ thống đã vận hành trở lại từ ngày 7/11 với các bể sinh học A, B và bể lắng A, nhưng công suất xử lý chỉ đạt mức tối thiểu để giải toả lượng nước thải tồn trong hồ sự cố và từ các trạm bơm.
Nguy cơ quá tải là hiện hữu, đặc biệt khi các thiết bị đã ngập nước có thể hỏng đột ngột, điều đã được công ty cảnh báo trong báo cáo gửi Sở Xây dựng.
Nếu không có quyết định đầu tư khẩn cấp, thành phố có thể tiếp tục đối mặt với ứ đọng nước thải trong hệ thống, nguy cơ tràn ra môi trường, tái ngập úng khi có mưa lớn cuối mùa, gián đoạn hoạt động của các nhà máy xử lý nước thải.
Sự vào cuộc của các sở ngành, đặc biệt là Sở Xây dựng, Sở Tài chính và Sở Nông nghiệp và Môi trường được đánh giá là cấp thiết để tháo gỡ vướng mắc, sớm trình UBND tỉnh Thái Nguyên phương án tổng thể.
