Mẫu vật STG bị thu giữ. Ảnh: Hồng Trang

Một trong những khó khăn trong việc kiểm soát buôn bán STG, theo ông Phạm Ngọc Việt, Cục Điều tra Chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan: Việc xác minh các doanh nghiệp trong nước đứng tên nhận các lô hàng vi phạm rất khó thực hiện vì không có đủ căn cứ xác định có sự thông đồng với người gửi hàng.

Trong khi đó, việc xác minh các đối tượng nước ngoài gửi hàng hóa vào Việt Nam cũng gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt về hệ thống pháp luật. Hiện nay, vẫn chưa có điều luật quy định mang tính định lượng ở các tình tiết định khung cấu thành cơ bản và cấu thành tăng nặng như hàng cấm có số lượng lớn, số lượng rất lớn hay số lượng đặc biệt lớn.

Lực lượng trực tiếp làm công tác đấu tranh chống buôn lậu động thực vật hoang dã còn mỏng, phân tán; sự phối hợp giữa các ngành chức năng chưa thường xuyên. Trong khi đó, trang thiết bị và phương tiện chuyên dụng phục vụ chống buôn lậu và gian lận thương mại còn mỏng nên công tác kiểm tra, giám sát và kiểm nghiệm các loại hàng hóa từ nước ngoài vào Việt Nam chưa chặt chẽ. Kinh phí bảo đảm việc thực hiện này còn nhiều hạn chế. STG được rao bán. Ảnh: Hồng Trang

Ông Đỗ Quang Tùng, Giám đốc Cơ quan Quản lý của Việt Nam thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp (Cơ quan Quản lý CITES Việt Nam) cho biết, vẫn chưa có kho để lưu giữ mẫu vật. Một số mẫu vật được chuyển ra bảo tàng để bảo quản tốt hơn, song là tang vật thì không được chuyển giao.

Hiện nay, tình hình buôn bán STG ngày càng tinh vi hơn. Theo ông Phạm Ngọc Việt, STG từ nước ngoài tạm nhập vào Việt Nam bằng đường hàng không hầu hết có nguồn gốc từ Nam Phi, sau đó tái xuất đi nước thứ ba. Đây là con đường đang diễn biến phức tạp. Các đối tượng móc nối với nhau tạo thành các đường dây chặt chẽ có tổ chức, thủ đoạn cất giấu tinh vi.

Sau khi thỏa thuận ngăn chặn buôn bán ngà voi, tê giác giữa Việt Nam và Nam Phi được ký kết, các đối tượng buôn bán mặt hàng này đã chuyển hướng địa bàn hoạt động sang Mozambique và tình trạng này đang gia tăng mạnh bởi luật pháp Mozambique không truy tố, không có án phạt tù đối với tội phạm buôn bán tê giác. Một số đối tượng là người Việt Nam buôn bán, săn bắn tê giác tại Nam Phi sau đó vận chuyển về Việt Nam hoặc qua nước khác buôn bán lậu sang Trung Quốc. Có sự liên kết buôn bán, vận chuyển giữa các đối tượng buôn lậu người Việt Nam, Campuchia, Thái Lan và Trung Quốc nhằm tuồn hàng lậu vào Việt Nam hoặc Trung Quốc.

Theo thống kê của ngành Hải quan, từ đầu năm 2008 đến giữa tháng 8/2013, toàn ngành đã bắt giữ được 13 vụ vận chuyển trái phép STG với số lượng xấp xỉ 121,5kg. Từ đầu năm 2013 tới nay đã có hơn 580 cá thể tê giác bị chết dưới bàn tay của các kẻ săn trộm ở Nam Phi. Điều đó có nghĩa là, mỗi ngày hơn 2 cá thể tê giác bị giết hại để lấy sừng. Nhiều trong số các sừng đó đã được đem đến châu Á, trong đó có Việt Nam.

Đáng chú ý, những lời thêu dệt về công dụng chữa bệnh của STG đã khiến một số người tin rằng đây là một liều thuốc chữa bách bệnh hoặc giảm sốt và một số người sử dụng để giải rượu. Một số đối tượng khác lại sử dụng làm quà tặng cao cấp hoặc thể hiện đẳng cấp. Tuy nhiên, kết quả nhiều nghiên cứu áp dụng công nghệ cao đã cho thấy, STG không có tác dụng chữa bệnh và chỉ có chất keratin và các thành tố khác có hại cho sức khỏe con người.

Hồng Trang