Triển khai Nghị quyết số 257/2025/QH15, Chính phủ ban hành Nghị định số 358/2025/NĐ-CP quy định cơ chế quản lý các chương trình Mục tiêu quốc gia. Ngày 31/1/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Quyết định số 417/QĐ-BNNMT phê duyệt Chương trình giai đoạn I (2026-2030).

Ưu tiên phân bổ vốn mức cao nhất cho vùng khó khăn. Ảnh minh họa: VGP

Đến năm 2030, thu nhập bình quân của nông thôn tăng gấp trên 2,5 lần

Với khoảng 423.000 tỷ đồng ngân sách nhà nước cho 5 năm đầu, Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi là một trong những chương trình đầu tư lớn nhất cho khu vực nông thôn, miền núi.

Năm 2026, năm mở đầu giai đoạn I, yêu cầu đặt ra trước hết là “Đồng bộ chính sách - Thống nhất hành động”; cũng là năm đầu tiên, ba chương trình Mục tiêu quốc gia được tích hợp làm một.

Nghị quyết số 257/2025/QH15 cụ thể hóa định hướng đó bằng những chỉ tiêu rõ ràng. Đến năm 2030, thu nhập bình quân của người dân nông thôn phải tăng gấp 2,5-3 lần so với năm 2020. Thu nhập của người dân tộc thiểu số phải đạt bằng một nửa mức bình quân chung cả nước. Tỷ lệ nghèo đa chiều cả nước duy trì mức giảm 1-1,5%/năm.

Ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm xuống dưới 10% và cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn. Về nông thôn mới, cả nước phấn đấu khoảng 65% số xã đạt chuẩn, trong đó khoảng 10% đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại, và 5 tỉnh, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Tầm nhìn đến năm 2035, thu nhập bình quân khu vực nông thôn tiếp tục tăng ít nhất 1,6 lần so với năm 2030.

Đáng chú ý, chuẩn nghèo giai đoạn mới đã nâng lên: hộ nghèo nông thôn là hộ có thu nhập từ 1.900.000 đồng/người/tháng trở xuống, thay cho mức 1.500.000 đồng trước đây. Vì vậy, mức giảm nghèo 1-1,5%/năm của giai đoạn này là yêu cầu khó hơn nhiều.

Tổng ngân sách Nhà nước bố trí cho giai đoạn 2026-2030 khoảng 423.000 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách trung ương 100.000 tỷ đồng (70.000 tỷ đồng đầu tư công, 30.000 tỷ đồng chi thường xuyên); ngân sách địa phương khoảng 300.000 tỷ đồng; tín dụng chính sách khoảng 23.000 tỷ đồng.

Tổng vốn huy động dự kiến khoảng 1,044 triệu tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương chỉ chiếm 9,6%.

Cơ cấu này cho thấy ngân sách trung ương chỉ là “vốn mồi”, trách nhiệm chính thuộc về địa phương. Đồng thời, người dân không bị bắt buộc đóng góp; mọi khoản huy động phải tự nguyện, công khai và không vượt quá sức dân.

Chương trình có ba thay đổi căn bản

Sau khi hợp nhất theo Nghị quyết số 46/2026/QH16, tổng nguồn lực của chương trình chung giai đoạn 2026-2030 là 808.558 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách trung ương 345.000 tỷ đồng (244.200 tỷ đồng đầu tư công, 100.800 tỷ đồng chi thường xuyên), ngân sách địa phương 395.392 tỷ đồng. Con số này bao gồm cả nguồn lực cho văn hóa, giáo dục và y tế.

Năm 2026, chủ đề tuyên truyền là “Đồng bộ chính sách - Thống nhất hành động” (Quyết định số 3282/QĐ-BNNMT). Vì là năm mở đầu, trọng tâm không phải tổng kết thành tựu mà là làm rõ cơ chế, trách nhiệm từng cấp và vai trò chủ thể của người dân.

Nội dung bám ba trụ cột: nông thôn mới (OCOP, làng nghề, du lịch nông thôn, công khai phân bổ vốn); giảm nghèo bền vững (mô hình sinh kế, việc làm, không bắt buộc người dân đóng góp); và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số (thu hẹp khoảng cách, giữ gìn bản sắc, phát huy vai trò người có uy tín).

So với giai đoạn trước, Chương trình có ba thay đổi căn bản: đầu mối được thu gọn; quyền quyết định được trao tối đa cho địa phương; trọng tâm chuyển từ số lượng sang chất lượng và tính bền vững. Những thay đổi đó chỉ phát huy tác dụng khi chính sách thực sự đồng bộ và người dân thực sự tham gia.

Khi chính sách thông suốt từ Trung ương đến thôn, bản, khi mỗi đồng vốn được công khai đến từng người dân, và khi người dân không chỉ là người nhận hỗ trợ mà thực sự trở thành chủ thể, Chương trình mới thực sự đi vào cuộc sống. Đó là cách để không ai bị bỏ lại phía sau.