Các hoạt động an sinh xã hội, giáo dục, y tế và phát triển sinh kế góp phần củng cố thế trận lòng dân, xây dựng khu vực biên giới vững mạnh. Đồ họa: Dương Nguyễn

Nước ta có đường biên giới trên đất liền dài khoảng hơn 5.044 km cùng bờ biển dài 3.260 km, đi qua 553 xã, phường, đặc khu thuộc 30 tỉnh, thành phố sau khi sáp nhập đơn vị hành chính vào tháng 7/2025, với dân số khoảng 3,51 triệu hộ và 13,98 triệu khẩu thuộc 51 dân tộc khác nhau.

Nhằm chia sẻ khó khăn với đồng bào khu vực biên giới và củng cố thế trận biên phòng vững chắc, trong giai đoạn 2015 - 2025, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng đã chủ động triển khai xây dựng và duy trì 24 mô hình, chương trình, phong trào tiêu biểu.

Bằng phương thức huy động nguồn lực tổng hợp của cả hệ thống chính trị và xã hội, các hoạt động này không chỉ giúp cải thiện diện mạo đời sống dân sinh mà còn tạo sức lan tỏa chính trị - xã hội rõ nét, góp phần quan trọng hình thành nét đẹp văn hóa đồng hành cùng Bộ đội Biên phòng, hướng về biên giới và chăm lo cho biên giới.

Vun đắp tri thức và chăm sóc sức khỏe cho thế hệ tương lai

Trong các hoạt động tiêu biểu được triển khai, chương trình “Nâng bước em tới trường - Con nuôi đồn Biên phòng” là một trong những mô hình có ý nghĩa thiết thực, thể hiện tình cảm và trách nhiệm sâu sắc của cán bộ, chiến sĩ đối với thế hệ trẻ nơi biên cương.

Hằng năm, toàn lực lượng đã tiến hành khảo sát, lựa chọn các học sinh có ý chí vươn lên trong học tập, có hoàn cảnh khó khăn, con em đồng bào dân tộc thiểu số, gia đình có công, để nhận đỡ đầu, hỗ trợ, tạo điều kiện cho các cháu đến trường học tập, rèn luyện.

Mỗi năm học, lực lượng nhận hỗ trợ, đỡ đầu gần 3.000 lượt cháu học sinh, trong đó có gần 200 cháu học sinh Lào, Campuchia, với mức hỗ trợ mỗi cháu 500.000 đồng một tháng, đến khi học hết lớp 12, đồng thời, các đồn Biên phòng nhận nuôi hơn 300 cháu.

Từ năm 2013 đến nay, cán bộ, chiến sĩ toàn lực lượng đã đóng góp gần 300 tỷ đồng để thực hiện chương trình. Nhờ sự chăm lo chu đáo, nhiều cháu đã tiến bộ vượt bậc, đạt giải cao trong các kỳ thi học sinh giỏi các cấp và đỗ vào các trường đại học chất lượng cao, trường quân đội, công an.

Với những đóng góp thiết thực đó, chương trình đã được ghi nhận, đánh giá cao của các cấp, các ngành; năm 2016 được Trung ương Đoàn bình chọn là “Công trình thanh niên tiêu biểu toàn quốc”, năm 2017 được bình chọn là một trong tám giải thưởng “Tình nguyện quốc gia” và năm 2024 đạt giải thưởng xuất sắc “Hành động vì cộng đồng”.

Đồ họa: Dương Nguyễn/ Ảnh: BĐBP

Song song với việc nâng bước trẻ thơ tới trường, chương trình "Thầy giáo quân hàm xanh" tiếp tục được đẩy mạnh phối hợp cùng ngành giáo dục để tiến hành xóa mù chữ, phổ cập giáo dục tiểu học và vận động trẻ em bỏ học trở lại lớp. Bên cạnh giáo dục, công tác chăm sóc sức khỏe cho Nhân dân cũng được chú trọng thông qua chương trình "Thầy thuốc quân hàm xanh".

Hiện nay, toàn lực lượng duy trì 78 trạm quân dân y kết hợp với hơn 400 bác sĩ, y sĩ, trong đó có 4 Trạm quân dân y hữu nghị khám, chữa bệnh cho Nhân dân nước bạn Lào và Campuchia. Các trạm quân dân y đã trở thành địa chỉ tin cậy của đồng bào vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, góp phần chăm sóc, bảo vệ sức khỏe Nhân dân và tăng cường tình đoàn kết quân - dân, đoàn kết hữu nghị giữa Nhân dân Việt Nam với Nhân dân các nước láng giềng.

Đồng hành sinh kế và kiến tạo văn hóa sẻ chia nơi biên giới

Để thúc đẩy kinh tế hộ gia đình phát triển và giảm nghèo bền vững tại các địa bàn, Bộ đội Biên phòng đã chủ động khảo sát, xây dựng và nhân rộng hàng loạt mô hình sinh kế thiết thực. Ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, các đơn vị tập trung hỗ trợ giáo dục, xóa mù chữ, phát triển sinh kế, hỗ trợ cây, con giống, nước sạch, nhà ở, chăm sóc sức khỏe và củng cố hệ thống chính trị cơ sở.

Ở khu vực biển, đảo, tập trung tuyên truyền pháp luật, vận động ngư dân chấp hành pháp luật, chống khai thác IUU, xây dựng các tổ tàu thuyền đoàn kết, hỗ trợ ngư dân vươn khơi, bám biển, phòng chống thiên tai. Tại khu vực cửa khẩu, các mô hình hướng mạnh vào tuyên truyền pháp luật, giữ gìn an ninh, trật tự, phòng, chống tội phạm, xuất nhập cảnh trái phép và các hoạt động vi phạm pháp luật.

Đồ họa: Dương Nguyễn/ Ảnh: BĐBP

Cùng với hỗ trợ phát triển sinh kế, Bộ đội Biên phòng còn chú trọng thúc đẩy chuyển đổi số tại khu vực biên giới thông qua chương trình “BĐBP - Đồng hành chuyển đổi số nơi biên giới”.

Các đồn Biên phòng đã thành lập các tổ chuyển đổi số, phân công cán bộ, chiến sĩ bám địa bàn, hướng dẫn người dân tiếp cận kiến thức và kỹ năng số. Qua đó, người dân từng bước ứng dụng công nghệ vào sản xuất, quảng bá, tiêu thụ nông sản trên các nền tảng thương mại điện tử và tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và cải thiện đời sống.

Sự đồng hành gắn bó mật thiết giữa quân và dân còn được khắc họa đậm nét qua chương trình "Xuân Biên phòng ấm lòng Dân bản" được tổ chức đồng loạt vào dịp Tết Nguyên đán hằng năm tại tất cả các xã biên giới, hải đảo từ năm 2016 đến nay.

Thực tiễn 10 năm cho thấy, các mô hình, chương trình, phong trào của Bộ đội Biên phòng đã tạo thành một hệ thống tác động toàn diện trên các lĩnh vực an sinh xã hội, giáo dục, y tế, phát triển kinh tế, văn hóa, xây dựng hệ thống chính trị, đối ngoại nhân dân và bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia.

Những kết quả thực tế này đã làm thay đổi căn bản diện mạo vùng biên cương, giúp giảm nhanh tỷ lệ hộ nghèo, đẩy lùi các hủ tục lạc hậu và khẳng định hiệu quả vượt trội khi chuyển từ “hỗ trợ đơn lẻ” sang “hỗ trợ có chuỗi giá trị”, trở thành điểm hội tụ trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội đối với biên giới, góp phần tạo dựng thế trận lòng dân ngày càng vững chắc.

Bài 2: Thế trận lòng dân và sứ mệnh bảo vệ chủ quyền biên giới