Từ hoàn thiện thể chế, kỷ luật, kỷ cương đến cải cách chính sách tiền lương, đãi ngộ và nâng cao trách nhiệm giải trình, các ý kiến đều thống nhất: văn hóa liêm chính phải được kiến tạo một cách đồng bộ để hướng tới mục tiêu “không thể, không dám, không muốn, không cần” tham nhũng, tiêu cực.

Liêm chính phải trở thành giá trị cốt lõi

Theo PGS.TS Trương Thị Hồng Hà, Phó Vụ trưởng, Vụ Nghiên cứu tổng hợp, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Ban Nội chính Trung ương, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV Đảng xác định nhiệm vụ xây dựng văn hóa liêm chính gắn với cải cách chính sách tiền lương, đãi ngộ là một bước đột phá quan trọng trong tư duy phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

"Đây là định hướng mang tính chủ động, căn cơ, thể hiện sự chuyển dịch rõ nét từ tư duy “chống” sang “phòng”, hướng tới sự bền vững trong quản trị quốc gia", bà Hà nhìn nhận.

Đặt trong yêu cầu phát triển đất nước giai đoạn mới, bà Hà góp ý, văn kiện cần nhấn mạnh rõ hơn mục tiêu xây dựng quốc gia liêm chính như một yêu cầu tổng thể, xuyên suốt của quản trị quốc gia hiện đại.

Liêm chính, theo bà Hà, không chỉ là phẩm chất đạo đức của mỗi cán bộ, đảng viên mà phải trở thành giá trị cốt lõi chi phối việc thiết kế thể chế, tổ chức bộ máy và thực thi quyền lực nhà nước.

"Việc giáo dục, rèn luyện các chuẩn mực "cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư" cần được thể chế hóa thành chuẩn mực đạo đức công vụ và văn hóa công quyền, gắn chặt với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và kiểm soát quyền lực, bảo đảm quyền lực được thực thi đúng đắn, minh bạch và vì lợi ích chung", PGS.TS Trương Thị Hồng Hà nhấn mạnh.

Cùng với đó, trách nhiệm giải trình phải được xác lập là trụ cột của văn hóa liêm chính. Bà Hà đề nghị, văn kiện cần khẳng định trách nhiệm giải trình không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là thước đo bản lĩnh chính trị, năng lực và uy tín của đội ngũ cán bộ, nhất là người đứng đầu.

Cần thiết lập cơ chế công khai, minh bạch thực chất trong thực thi công vụ; mọi biểu hiện né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, giải trình hình thức phải được nhận diện là dấu hiệu suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Từ đó có cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm minh, nhằm giữ vững kỷ cương, kỷ luật của Đảng và Nhà nước, PGS.TS Trương Thị Hồng Hà nêu quan điểm.

Xây dựng văn hóa liêm chính để "chặn" tham nhũng từ gốc

TS.Thượng tá Nguyễn Tuyết Lan, Trưởng khoa Triết học và CNXHKH, Học viện Chính trị CAND nhấn mạnh, văn hóa liêm chính được hiểu là một hệ thống các giá trị, chuẩn mực đạo đức và hành vi ứng xử nhằm ngăn chặn tham nhũng từ gốc rễ, lấy sự trung thực và trách nhiệm làm giá trị cốt lõi.

Dự thảo Văn kiện Đại hội Đảng XIV nêu, “xây dựng văn hóa liêm chính, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức; có chế độ tiền lương và đãi ngộ phù hợp với cống hiến, tài năng để không muốn và không cần tham nhũng, tiêu cực”.

Định hướng này, theo bà Lan, là "đúng đắn, có tính đột phá, thể hiện tư duy quản trị hiện đại, coi văn hóa liêm chính là nền tảng kiến tạo hệ sinh thái quản trị quốc gia minh bạch, hiệu quả và bền vững".

Bà Lan cho rằng, văn hóa liêm chính hướng tới 4 không “không thể”; “không dám”; “không muốn” và “không cần” tham nhũng, tiêu cực, lãng phí. Nhưng mỗi “không” đòi hỏi điều kiện đảm bảo riêng.

Nêu cụ thể, TS. Nguyễn Tuyết Lan nói, “không thể” cần có thể chế, cơ chế giám sát, hệ thống, quy trình, công nghệ quản lý chặt chẽ, rõ ràng, minh bạch. “Không dám” đòi hỏi kỷ luật nghiêm minh, hình phạt đủ sức răn đe, giáo dục. “Không muốn” đòi hỏi sự giáo dục bồi dưỡng nhân cách, danh dự, lòng tự trọng, đạo đức công vụ. “Không cần” yêu cầu có cơ chế, chính sách tiền lương, chế độ đãi ngộ, phúc lợi xã hội phù hợp với cống hiến và tài năng.

Từ phân tích trên, theo bà Lan, nếu chỉ dựa vào chế độ tiền lương và đãi ngộ phù hợp để “không muốn” và “không cần” thì chưa đầy đủ.

Bà đề xuất nên chỉnh sửa nội dung liên quan trong văn kiện thành "xây dựng văn hóa liêm chính trên cơ sở hệ sinh thái quản trị hiện đại, minh bạch; kỷ luật, kỷ cương nghiêm minh; đạo đức công vụ chuẩn mực và chế độ tiền lương, đãi ngộ phù hợp với cống hiến, tài năng để đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức không thể, không dám, không muốn và không cần tham nhũng, tiêu cực".

"Cách tiếp cận này sẽ giúp nội dung văn kiện chặt chẽ hơn về lý luận, toàn diện hơn về giải pháp, đồng thời làm rõ quyết tâm chính trị trong xây dựng văn hóa liêm chính như một trụ cột của nền quản trị quốc gia hiện đại", theo TS. Nguyễn Tuyết Lan.

Tạo “đề kháng” trước cám dỗ quyền lực và lợi ích vật chất

TS. Lê Công Hữu, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Quảng Trị cho rằng, dự thảo văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng đã dành dung lượng thỏa đáng, tiếp cận trực diện và có chiều sâu với nhiệm vụ xây dựng văn hóa liêm chính trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức.

Việc xác định rõ yêu cầu “xây dựng văn hoá liêm chính, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực” gắn chặt với chính sách tiền lương, đãi ngộ phù hợp, theo ông Hữu, đã thể hiện bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về phòng, chống tham nhũng là kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa, răn đe và xây dựng nền tảng đạo đức công vụ bền vững.

Ông nhấn mạnh, văn hóa liêm chính không chỉ dừng ở chấp hành pháp luật, kỷ luật của Đảng, mà cốt lõi là sự tự giác, tự trọng, khả năng “đề kháng” trước cám dỗ quyền lực và lợi ích vật chất; là trạng thái “không muốn” tham nhũng hình thành từ nhận thức, danh dự và trách nhiệm của mỗi cán bộ.

Nhưng từ thực tiễn công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật Đảng ở địa phương, ông Hữu thấy việc xây dựng văn hóa liêm chính cần tiếp tục được cụ thể hóa mạnh mẽ hơn về nội dung, phương thức tổ chức thực hiện và xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong hệ thống chính trị.

Trước hết, theo ông, văn hóa liêm chính phải được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, gắn chặt với việc kiểm soát quyền lực, phòng ngừa suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống,biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.

"Mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu phải thực sự nêu gương về liêm chính trong suy nghĩ, hành động và lối sống hằng ngày; coi liêm chính là danh dự, là chuẩn mực giá trị cốt lõi của người cán bộ cách mạng", Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Quảng Trị nhấn mạnh.

Đồng thời, theo ông Hữu, cần tiếp tục hoàn thiện đồng bộ cơ chế kiểm tra, giám sát, bảo đảm mọi quyền lực đều được kiểm soát chặt chẽ bằng quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước, kỷ luật nghiêm minh và sự giám sát thường xuyên của Nhân dân.

"Chỉ khi các chuẩn mực liêm chính được cụ thể hóa thành quy định rõ ràng, gắn với trách nhiệm cá nhân và chế tài nghiêm minh thì văn hóa liêm chính mới thực sự đi vào chiều sâu, khắc phục triệt để tình trạng hình thức, khẩu hiệu", theo ông Hữu.

Nhận định việc dự thảo văn kiện nêu về chính sách tiền lương, đãi ngộ “để không muốn và không cần tham nhũng” là hoàn toàn đúng đắn và có tính đột phá", song ông Hữu cho rằng, nội dung này cần được triển khai đồng bộ với yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương và nâng cao hiệu lực thực thi công vụ.

Bởi theo ông, thực tiễn cho thấy, thu nhập hợp lý là điều kiện cần; điều kiện đủ chính là môi trường công vụ minh bạch, công bằng, nơi mọi hành vi tham nhũng, tiêu cực đều bị phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm minh, không có “vùng cấm”, không có ngoại lệ.

Văn hóa liêm chính là nền tảng bảo vệ khát vọng vươn mình của dân tộc

Để tiến tới mức độ "không muốn” và “không cần” tham nhũng, nguyên Phó Chánh Văn phòng Thanh tra tỉnh Cà Mau Nguyễn Thị Ngọc Xinh nhấn mạnh, cần lấy xây dựng văn hóa liêm chính làm nền tảng đạo đức cốt lõi, như một nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững.

Từ thực tiễn công tác trong ngành Thanh tra, bà Xinh cho rằng văn kiện Đại hội XIV cần nhấn mạnh việc cụ thể hóa các chuẩn mực đạo đức cách mạng “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” vào quy tắc ứng xử gắn với từng vị trí việc làm, để văn hóa liêm chính thẩm thấu vào tư duy, hành động của mỗi cán bộ, công chức, coi danh dự là giá trị thiêng liêng, cao quý nhất.

Theo bà, xây dựng văn hóa liêm chính cần gắn chặt với cải cách chính sách tiền lương, đãi ngộ, bảo đảm thu nhập để cán bộ yên tâm công tác, liêm chính và công tâm.

Hơn nữa, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác thanh tra, giám sát, thông qua kiểm tra, giám sát trên dữ liệu và công khai, minh bạch các quy trình, để hạn chế can thiệp chủ quan, giảm nguy cơ phát sinh tiêu cực. Bà cũng đề nghị, phát huy vai trò giám sát của Nhân dân và các cơ quan truyền thông để văn hóa liêm chính không chỉ dừng lại trong Đảng, mà lan tỏa thành giá trị chung của toàn xã hội.

"Với tinh thần tự cường và tự tin của dân tộc trong kỷ nguyên mới, việc kiên trì bồi đắp văn hóa liêm chính sẽ góp phần quan trọng để Đảng ta thực sự “là đạo đức, là văn minh, nâng tầm và nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng", bà Xinh bày tỏ tin tưởng.