Từ các kết luận thanh tra tại Ninh Bình, Phú Thọ và Tuyên Quang, Thanh tra Chính phủ không những “điểm mặt” các tồn tại, hạn chế mà còn đưa ra hàng loạt kiến nghị nhằm khơi thông nguồn lực, hoàn thiện cơ chế quản lý tài sản công trong giai đoạn mới.

Thiết lập lại trật tự quản lý tài sản công

Điểm chung trong các kết luận thanh tra tại Ninh Bình, Phú Thọ và Tuyên Quang không chỉ là yêu cầu khắc phục những tồn tại trong quản lý, sử dụng nhà, đất công, mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là phòng ngừa lãng phí, khơi thông nguồn lực phát triển và hoàn thiện cơ chế quản lý tài sản công.

Từ việc rà soát, sắp xếp lại các cơ sở nhà, đất của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước quản lý đến làm rõ trách nhiệm quản lý… các kiến nghị thanh tra đều nhằm thiết lập lại trật tự quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng nhà, đất công và phòng ngừa nguy cơ lãng phí nguồn lực.

Tại Phú Thọ, Thanh tra Chính phủ yêu cầu các cơ quan chức năng thực hiện nghiêm túc phương án sắp xếp đã được phê duyệt theo quy định, bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền”. Tổ chức kiểm tra, trong đó chú trọng kiểm tra việc thực hiện phương án đối với các cơ sở nhà, đất thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý.

Đối với Ninh Bình, Thanh tra Chính phủ yêu cầu khẩn trương kiểm tra, rà soát việc quản lý, sử dụng đối với các cơ sở nhà, đất sau sáp nhập để tham mưu phương án xử lý đối với những cơ sở nhà, đất không còn nhu cầu sử dụng, sử dụng hiệu quả thấp, không đạt mục tiêu, có nguy cơ gây lãng phí.

Thanh tra Chính phủ đồng thời yêu cầu UBND tỉnh Ninh Bình phải hướng dẫn các xã, phường tăng cường công tác quản lý, sử dụng cơ sở nhà, đất đúng mục đích, không để tình trạng lấn chiếm.

Còn tại Tuyên Quang, ngoài việc khắc phục các hạn chế trong quản lý, sử dụng tài sản công, Thanh tra Chính phủ yêu cầu địa phương tăng cường thanh tra, kiểm tra phòng chống lãng phí trong quản lý, sử dụng cơ sở nhà, đất; rà soát các dự án chậm tiến độ, xử lý dứt điểm các tồn tại theo quy định pháp luật, không để lãng phí nguồn lực đất đai.

Từ những kiến nghị được đưa ra có thể thấy, trọng tâm của Thanh tra Chính phủ không chỉ là xử lý các tồn tại, sai phạm đã phát hiện mà còn hướng tới tháo gỡ những vướng mắc mang tính hệ thống trong quản lý tài sản công.

Mục tiêu của kế hoạch thanh tra là bảo đảm các cơ sở nhà, đất sau sáp nhập được quản lý chặt chẽ, sử dụng đúng mục đích, phát huy hiệu quả và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Không để tình trạng “cha chung không ai khóc”

Qua thanh tra tại các địa phương, bên cạnh những tồn tại về hồ sơ pháp lý, tiến độ sắp xếp, xử lý nhà, đất sau sắp xếp, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra thực trạng nhiều cơ sở sau sáp nhập vẫn chậm được đưa vào sử dụng hoặc chưa có phương án xử lý dứt điểm. Điều này đặt ra yêu cầu phải xác định rõ trách nhiệm quản lý đối với từng cơ sở nhà, đất nhằm tránh thất thoát, lãng phí nguồn lực công.

Ông Ngô Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục I, Trưởng đoàn thanh tra tại tỉnh Ninh Bình cho rằng, căn nguyên của nhiều tồn tại được chỉ ra qua thanh tra nằm ở trách nhiệm của một số cơ quan, đơn vị, địa phương, chưa quan tâm đúng mức đến công tác quản lý, sử dụng nhà, đất công; chưa chủ động trong việc đề xuất và thực hiện các phương án sắp xếp lại, xử lý nhà đất.

Bên cạnh đó, theo ông Hùng, còn do năng lực của cán bộ quản lý tài sản công còn hạn chế, thiếu chuyên sâu pháp luật về đất đai, tài sản công, đặc biệt trong giai đoạn sắp xếp tổ chức bộ máy.

Thực tế, các kiến nghị của Thanh tra Chính phủ cũng tập trung vào nội dung này. Cả ba địa phương đều được yêu cầu tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan; xử lý nghiêm các trường hợp chậm triển khai phương án sắp xếp hoặc để xảy ra vi phạm trong quản lý, sử dụng tài sản công.

Theo ông Hùng, trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp được vận hành đang dần đi vào nền nếp, cần quán triệt rõ và thực hiện nghiêm cơ chế xác định trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị đối với việc quản lý, sử dụng từng cơ sở nhà, đất được giao, đồng thời làm rõ trách nhiệm liên đới của các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan, nhất là các cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực này.

"Đây là điều kiện tiên quyết để khắc phục tình trạng đùn đẩy, né tránh hoặc chậm xử lý tài sản, nhà đất công sau sáp nhập", Phó Cục trưởng Cục I nêu.

Sử dụng hiệu quả để ngăn ngừa lãng phí

Một điểm đáng chú ý khác trong các kiến nghị thanh tra là yêu cầu các địa phương sớm đưa những cơ sở nhà, đất sau sáp nhập vào khai thác, sử dụng hiệu quả thay vì chỉ dừng lại ở việc quản lý hiện trạng.

Thanh tra Chính phủ yêu cầu UBND tỉnh Phú Thọ  chỉ đạo rà soát, điều chỉnh quy hoạch, chuyển đổi công năng các cơ sở nhà, đất để sử dụng làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp, giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao hoặc các mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh. Đồng thời sớm có phương án khai thác đối với các cơ sở dôi dư sau khi đã ưu tiên nhu cầu sử dụng của Nhà nước.

Ninh Bình cũng được yêu cầu xây dựng phương án sử dụng hiệu quả đối với cơ sở nhà, đất không sử dụng, không có nhu cầu sử dụng hoặc sử dụng hiệu quả thấp; kịp thời phát hiện các trường hợp bị lấn chiếm, cho thuê, cho mượn không đúng quy định, sử dụng sai mục đích và các vi phạm khác trong quản lý, sử dụng cơ sở nhà, đất để xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý theo quy định.

Theo ông Hùng, đây là những việc cần thiết phải làm ngay, bởi nếu vẫn chỉ tập trung rà soát, lập danh sách, phân giao trách nhiệm quản lý mà không sớm có phương án sử dụng hiệu quả thì những công trình, nhà đất đã được đầu tư sẽ hao mòn, giảm giá trị theo thời gian, tiềm ẩn nguy cơ lãng phí nguồn lực và dẫn đến những hậu quả khó khắc phục.

“Nhà, đất công nếu không được quản lý, sử dụng phù hợp sẽ ngày càng xuống cấp, mất giá trị. Điều quan trọng là các địa phương phải sớm phê duyệt, tổ chức thực hiện phương án sử dụng theo đúng quy định và phù hợp với nhu cầu thực tế. Càng để kéo dài thì nguy cơ, hậu quả lãng phí nguồn lực sẽ càng lớn”, ông Hùng nhấn mạnh.

Những kiến nghị được Thanh tra Chính phủ đưa ra cho thấy hướng đi đã khá rõ ràng. Vấn đề còn lại là quyết tâm thực hiện của các địa phương.

Khi trách nhiệm được xác định rõ, cơ sở pháp lý được hoàn thiện và các phương án quản lý, sử dụng, sắp xếp, xử lý nhà, đất được triển khai đồng bộ, các cơ sở sau sáp nhập sẽ được quản lý chặt chẽ hơn, sử dụng đúng mục đích và phát huy hiệu quả.

Đây cũng là giải pháp quan trọng để phòng ngừa lãng phí, khơi thông nguồn lực từ tài sản công, góp phần phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.