Do đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền, tăng cường minh bạch, thực hiện nghiêm các quy định về tặng - nhận quà trong khu vực công và nâng cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ, công chức, tạo chuyển biến từ nhận thức đến hành động.
Theo truyền thống của dân tộc Việt Nam, Tết Nguyên đán không chỉ là dịp khởi đầu một năm mới mà còn là thời điểm để mỗi người hướng về cội nguồn, gia đình và các mối quan hệ xã hội. Trong dòng chảy văn hóa ấy, phong tục tặng quà Tết đã trở thành một phần không thể thiếu, mang đậm giá trị tinh thần và nhân văn sâu sắc. Món quà Tết, dù lớn hay nhỏ, thường chứa đựng tình cảm chân thành, sự tri ân đối với ông bà, cha mẹ, thầy cô, người có công, hay đơn giản là lời chúc tốt lành gửi tới bạn bè, đồng nghiệp.
Theo ông Nguyễn Hùng Vĩ, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, nguyên giảng viên Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học, Xã hội và Nhân văn, quà Tết trước hết là “vật dẫn của tình cảm”. Trong văn hóa truyền thống, người Việt coi trọng nghĩa tình hơn vật chất. Quà Tết không nhằm phô trương giá trị mà là cách thể hiện sự quan tâm, kính trọng và mong muốn duy trì các mối quan hệ bền chặt trong cộng đồng. Chính vì vậy, ở nhiều làng quê, chỉ cần cặp bánh chưng, nải chuối xanh hay cân gạo nếp cũng đủ để gửi gắm nghĩa tình ngày xuân.
Không chỉ mang ý nghĩa cá nhân, việc tặng quà Tết còn phản ánh tinh thần cộng đồng, sự sẻ chia với những người có hoàn cảnh khó khăn, gia đình chính sách, người yếu thế trong xã hội. Trong nhiều năm qua, các hoạt động “Tết vì người nghèo”, “Xuân yêu thương”, “Tết sum vầy” đã góp phần lan tỏa giá trị nhân ái, làm giàu thêm truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Có thể khẳng định, quà Tết - xét ở góc độ văn hóa - là biểu hiện sinh động của đạo lý, của lối sống trọng tình nghĩa mà người Việt luôn gìn giữ.
Tuy nhiên, cũng theo ông Nguyễn Hùng Vĩ, chính vì quà Tết mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc nên nếu bị sử dụng sai mục đích, bị gắn với lợi ích cá nhân hay động cơ vụ lợi, giá trị tốt đẹp ấy sẽ bị méo mó, thậm chí phản tác dụng. Đây chính là điểm mấu chốt cần được nhận diện rõ trong bối cảnh hiện nay, đặc biệt là trong khu vực công.
Trong những năm gần đây, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, giá trị vật chất của quà Tết ở một số nơi có xu hướng gia tăng. Đáng chú ý, đối với một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức, doanh nghiệp, quà Tết không còn đơn thuần là sự thăm hỏi, chúc mừng mà bị lợi dụng để biếu xén, “lấy lòng”, tác động đến người có chức vụ, quyền hạn, đặc biệt trong khu vực công. Dù không phổ biến và đã được chấn chỉnh nghiêm túc, song hiện tượng này vẫn tiềm ẩn nguy cơ làm xói mòn niềm tin của xã hội đối với bộ máy Nhà nước.
Thực tế cho thấy, quà Tết “biến tướng” thường gắn với các mối quan hệ xin - cho, mong muốn được ưu ái trong giải quyết công việc, dự án, thủ tục hành chính. Khi đó, món quà không còn mang ý nghĩa văn hóa mà trở thành công cụ tác động lợi ích, đi ngược lại nguyên tắc liêm chính, công bằng và minh bạch, đạo đức công vụ.
Nhận diện rõ nguy cơ này, trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều quy định, chỉ thị liên quan đến việc tặng - nhận quà, đặc biệt là trong dịp lễ, Tết. Luật Phòng, chống tham nhũng và các văn bản hướng dẫn thi hành đã quy định rõ những trường hợp cán bộ, công chức không được nhận quà dưới mọi hình thức liên quan đến công việc mình giải quyết. Đồng thời, nhiều chỉ thị, công điện của Ban Bí thư, Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và của Thủ tướng Chính phủ trước mỗi dịp Tết đều nhấn mạnh yêu cầu nghiêm cấm biếu, tặng quà Tết cho lãnh đạo các cấp.
Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, vấn đề không chỉ nằm ở hệ thống quy định mà quan trọng nhất ở khâu thực thi. Nếu thiếu sự tự giác, thiếu cơ chế giám sát và thiếu tinh thần nêu gương từ người đứng đầu, của cán bộ, đảng viên thì các quy định dù chặt chẽ đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả như mục tiêu, yêu cầu. Chính vì thế, bài toán đặt ra hiện nay là làm sao để vừa giữ gìn được nét đẹp văn hóa truyền thống của quà Tết, vừa ngăn chặn triệt để nguy cơ biến tướng trong khu vực công.
Theo TS Lê Công Hữu, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy Quảng Trị, giải pháp căn cơ để xử lý vấn đề quà Tết trong khu vực công là phải “đặt quà Tết đúng vị trí của nó trong đời sống xã hội”.
“Chúng ta không phủ nhận giá trị văn hóa của việc tặng quà ngày Tết, nhưng trong khu vực công, mọi hành vi tặng - nhận quà có liên quan đến công vụ đều cần được kiểm soát chặt chẽ. Cán bộ, công chức phải ý thức rõ ranh giới giữa tình cảm cá nhân và trách nhiệm công vụ”, TS Lê Công Hữu nhấn mạnh.
Trước hết, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, trong đó có nội dung về tặng - nhận quà. Việc tuyên truyền không chỉ dừng lại ở hình thức quán triệt văn bản mà cần được lồng ghép vào các hoạt động sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt cơ quan, gắn với các tình huống cụ thể để cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong cơ quan công quyền dễ hiểu, dễ thực hiện. Khi nhận thức được nâng cao, hành vi sẽ dần được điều chỉnh theo hướng chuẩn mực.
Bên cạnh đó, vai trò nêu gương của người đứng đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thực tiễn cho thấy, ở những cơ quan, đơn vị mà lãnh đạo thực sự gương mẫu, kiên quyết nói không với quà biếu Tết thì ở đó mọi việc luôn được công khai, minh bạch, rõ ràng. Ngược lại, nếu người đứng đầu thiếu rõ ràng, nể nang hoặc “linh hoạt” thì sẽ rất dễ tạo ra tâm lý so bì hoặc dẫn đến việc “biến tướng” của quà Tết.
Một giải pháp khác được TS Lê Công Hữu khuyến nghị là tăng cường cơ chế minh bạch và giám sát. Việc kê khai, báo cáo và xử lý quà tặng theo đúng quy định cần được thực hiện nghiêm túc, thực chất, tránh hình thức. Đồng thời, cần phát huy vai trò giám sát của các tổ chức chính trị - xã hội, của báo chí và của chính người dân sẽ góp phần làm giảm nguy cơ tiêu cực.
Ngoài ra, cũng cần khuyến khích các hình thức chúc Tết, tri ân mang tính văn minh, tiết kiệm, phù hợp với bối cảnh hiện nay. Thay vì quà tặng vật chất, nhiều cơ quan, đơn vị đã lựa chọn hình thức gửi thư chúc Tết, tin nhắn chúc mừng hoặc tổ chức các hoạt động tập thể mang ý nghĩa tinh thần. Đây là những cách làm vừa giữ được nét đẹp truyền thống, vừa tránh được những rủi ro không đáng có, TS Lê Công Hữu chia sẻ.
Tết Nguyên đán là dịp đặc biệt để mỗi người Việt Nam nhìn lại một năm đã qua và hướng tới những điều tốt đẹp trong năm mới. Việc giữ gìn nét đẹp văn hóa của quà Tết, đồng thời ngăn chặn những biểu hiện biến tướng trong khu vực công, không phải là hai mục tiêu đối lập mà cần được thực hiện song hành. Khi mỗi cán bộ, công chức ý thức rõ trách nhiệm của mình, khi các quy định được thực thi nghiêm túc và khi xã hội cùng chung tay giám sát, quà Tết sẽ trở về đúng ý nghĩa vốn có: Sự tri ân, kính trọng và gắn kết tình cảm.
Hơn thế, thực hiện nghiêm các quy định về tặng - nhận quà Tết còn góp phần xây dựng nền hành chính liêm chính, chuyên nghiệp, lấy sự phục vụ người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt trong dịp Tết Nguyên đán mà còn là nhiệm vụ lâu dài, gắn với quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
