Hơn nửa thế kỷ đã qua, Trường Sơn, Đường 9 - Nam Lào vẫn là những địa danh nhắc nhớ về sự hy sinh của hàng vạn người con đất Việt. Những nỗ lực tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ hôm nay là sự tiếp nối của lòng biết ơn, để những người đã ngã xuống được trở về với tên tuổi và quê hương.

Nằm trên đồi Bến Tắt, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn là nơi an nghỉ của hơn 10 nghìn liệt sĩ đã hy sinh trên tuyến đường mòn Hồ Chí Minh trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Đây là một trong những công trình ghi công liệt sĩ lớn của cả nước - nơi lưu giữ ký ức về một thời kỳ chiến đấu đầy gian khổ, hy sinh.

Những hàng mộ trải dài trên các triền đồi Trường Sơn. Từ nhiều miền quê, những người lính đã cùng lên đường, cùng chiến đấu và rồi nằm lại nơi đây, giữa đại ngàn từng ghi dấu những năm tháng khốc liệt của cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc.

Mỗi phần mộ là một cái tên, một quê hương và một cuộc đời đã gửi lại nơi chiến trường. Những hàng bia mộ nằm im lìm như nhắc nhớ về sự hy sinh của một thế hệ cho độc lập, tự do của đất nước.

Tọa lạc bên Quốc lộ 9, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9 là nơi yên nghỉ của 10.912 anh hùng, liệt sĩ thuộc những quân binh chủng tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu và anh dũng hy sinh trên chiến trường Đường 9, chiến trường Quảng Trị. Nơi đây cũng là một địa chỉ ghi dấu những năm tháng chiến đấu ác liệt và hào hùng của quân và dân ta.

Hai trong số những tượng đài trong khu tưởng niệm thể hiện hình ảnh của các anh bộ đội cụ Hồ trong sự nghiệp giải phóng quê hương. Đó là hình ảnh kiên cường, dũng cảm của các chiến sỹ Sư đoàn 308, 312, 316, 320, 324, 968, các lữ đoàn tăng thiết giáp, các lữ đoàn pháo binh. Và biết bao đơn vị khác đã chiến đấu ngoan cường, lập nên những chiến công hiển hách, vang dội, gắn liền với những địa danh lịch sử hào hùng trên mảnh đất Quảng Trị anh hùng như: Đường 9 - Khe Sanh, Làng Vây, sân bay Tà Cơn, cứ điểm Đầu Mầu, đồi Không Tên, suối La La… Đó còn hình ảnh của các chiến sỹ quân tình nguyện Việt Nam cùng với bộ đội và Nhân dân Lào kề vai sát cánh, cùng chung một chiến hào chống kẻ thù chung vì độc lập của 2 dân tộc, thể hiện tình đoàn kết hữu nghị giữa hai dân tộc Việt – Lào.

“Tổ quốc đời đời ghi công các liệt sĩ” - dòng chữ được khắc trang trọng chính giữa đài dâng hương như một lời nhắc nhớ về công lao to lớn, sự hy sinh cao cả của các anh hùng liệt sỹ đã hiến dâng tuổi trẻ cho đất nước.

Giữa không gian linh thiêng, những nén hương được những người lính thành kính dâng lên trước phần mộ các liệt sĩ. Sự hy sinh của các anh đã trở thành một phần ký ức không thể phai mờ, nhắc nhở các thế hệ hôm nay về trách nhiệm gìn giữ và tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Đạo lý ấy còn được hiện thực hóa bằng những chủ trương, chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước, cùng sự chung tay của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Từ việc không ngừng hoàn thiện chính sách ưu đãi người có công, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho các Mẹ Việt Nam Anh hùng, thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ; đến công tác tu bổ nghĩa trang, xây dựng các công trình ghi công, tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ… tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung là tri ân những người đã hy sinh, xoa dịu phần nào nỗi đau của những người ở lại. Điều đó cũng khẳng định một thông điệp thiêng liêng, Tổ quốc không bao giờ quên những người đã hiến dâng tuổi xuân và cuộc đời mình cho độc lập, tự do của dân tộc.

Giữa chuỗi hoạt động tri ân ấy, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" do Ban Chỉ đạo Quốc gia 515 phát động đang mang theo kỳ vọng của hàng vạn gia đình. Đó là hành trình đi tìm những người con của Tổ quốc sau hàng chục năm nằm lại giữa núi rừng, nơi biên giới hay trên đất bạn; là nỗ lực trả lại tên cho những ngôi mộ vô danh; là sự tiếp nối của lời hứa với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc.

Từ khi phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đến ngày 21/7,  tại tỉnh Quảng Trị, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập 126 hài cốt liệt sĩ. Hiện địa phương tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, xây dựng và vận hành hiệu quả cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ, đẩy nhanh quá trình đối sánh ADN, góp phần trả lại tên cho các liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Mỗi hài cốt được quy tập là thêm một gia đình được nguôi ngoai nỗi đau mất người thân. Mỗi danh tính được xác định là thêm một nén hương được thắp đúng tên người đã khuất.

Rời Quảng Trị, tôi mang theo một niềm tin giản dị, khi sự hy sinh của những người đã ngã xuống vẫn tiếp tục được ghi nhớ, khi lòng biết ơn vẫn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” sẽ mãi là mạch nguồn bền vững của dân tộc Việt Nam.