Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham nhũng

Cập nhật: 22/11/2019 06:35

(Thanh tra)- Hiện nay, cả hệ thống chính trị và toàn xã hội ở nước ta đang đẩy mạnh cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng (PCTN) trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội; để cuộc đấu tranh hết sức cấp bách và cam go này đạt hiệu quả thì việc nghiên cứu và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về PCTN là rất thiết thực, nhất là đối với ngành Thanh tra trong tình hình mới.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về phòng, chống tham nhũng
Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ảnh: Tư liệu

1. Những chỉ dẫn quý báu của Chủ tịch Hồ Chí Minh về PCTN

Hồ Chí Minh là người sáng lập và rèn luyện Đảng ta, là người sáng lập ra Nhà nước Việt Nam hiện đại - Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Là người đứng đầu một đảng cầm quyền và người đứng đầu Nhà nước, Người sớm nhận rõ được mối nguy hại của các tệ nạn gắn với Nhà nước, với người có chức có quyền, nhất là trong điều kiện người có chức có quyền lại là đảng viên của một đảng cách mạng vừa lãnh đạo thành công cuộc đấu tranh chống thực dân, đế quốc xâm lược, giành độc lập cho Tổ quốc. 

Vì vậy, trong các bài nói và viết của mình, ngay từ những ngày đầu giành được chính quyền cho đến sau này, Người rất chú ý đến việc giáo dục cho cán bộ, đảng viên phải nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân, là người lãnh đạo Nhà nước Việt Nam dân chủ đầu tiên đề cập đến việc chống các bệnh quan liêu, tham ô, lãng phí… Những bệnh này cũng có thể được Hồ Chí Minh diễn đạt trong một thuật ngữ cổ hơn đó là “bất liêm”, mà ngày nay chúng ta gọi là tham nhũng. 

Nghiên cứu các tác phẩm của Hồ Chí Minh, chúng ta có thể thấy rằng Hồ Chí Minh là người Việt Nam hiện đại đầu tiên đã vạch rõ nguồn gốc, bản chất, các hình thức biểu hiện, các phương pháp PCTN trong khu vực công và trong cả khu vực tư.

Thế nào là tham nhũng? Thông qua định nghĩa chữ “Liêm”, Hồ Chí Minh đưa ra quan niệm về tham nhũng: “Liêm là trong sạch, không tham lam”(1), Người chỉ ra 2 biểu hiện trong 10 hành vi bất liêm của cán bộ đó là: “Tham tiền của, tham địa vị, tham danh tiếng, tham ăn ngon, sống yên; Người cán bộ, cậy quyền thế mà đục khoét dân, ăn của đút, hoặc trộm của công làm của tư”(2). Biểu hiện của bệnh tham ô, theo Hồ Chí Minh, đó là “Người cán bộ, cậy quyền thế mà đục khoét của dân, ăn của đút, hoặc trộm của công làm của tư”(3) là bất liêm, tức không trong sạch, tham lam mà ngày nay chúng ta gọi là tham nhũng.

Về tác hại của tệ tham ô - tham nhũng. Ngay từ những ngày đầu thành lập Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945), Hồ Chí Minh đã coi trọng lên án những biểu hiện của sự tha hóa quyền lực Nhà nước trong không ít cán bộ, đảng viên có chức, có quyền. Người luôn coi tham ô, lãng phí và quan liêu là ba kẻ thù hết sức nguy hiểm, Người viết: “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu là kẻ thù của nhân dân, của bộ đội và của chính phủ”(4) nó là: “Kẻ thù khá nguy hiểm vì nó không mang gươm, mang súng mà nó nằm trong các tổ chức của ta, để làm hỏng mọi việc của ta”(5)

Theo Hồ Chí Minh, trong ba kẻ thù trên, tham ô là kẻ thù nguy hiểm nhất, bởi đó là hành động xấu xa nhất, tội lỗi đê tiện nhất trong xã hội. Nó nguy hiểm đến mức mà Người từng xếp căn bệnh này ngang hàng với tội phản quốc. Năm 1946, khi trả lời các nhà báo nước ngoài, Người nói: “Nếu cần có đảng phái thì sẽ là Đảng dân tộc Việt Nam, Đảng đó sẽ chỉ có một mục đích làm cho dân tộc ta hoàn toàn độc lập. Đảng viên của đảng đó sẽ là tất cả quốc dân Việt Nam, trừ những kẻ phản quốc và những kẻ tham ô ra ngoài”(6).

Từ những hậu quả mà tham ô, lãng phí và quan liêu có thể đem lại nên Hồ Chí Minh xác định nó cũng là một thứ giặc nguy hiểm, “thứ giặc ở trong lòng”. Chưa xoá bỏ hết cái nọc nguy hiểm này thì cách mạng chưa thành công được, vì nó ngấm ngầm chống phá cách mạng, chống phá sự nghiệp dựng xây chế độ mới của ta. Vì vậy, Người nhắc nhở nếu chiến sĩ và nhân dân ra sức chống giặc ngoại xâm mà quên chống “giặc nội xâm” này thì chưa làm tròn nhiệm vụ của mình.

Nguồn gốc của tham nhũng. Là do tha hóa quyền lực Nhà nước, do thiếu dân chủ. Thiếu dân chủ, được Hồ Chí Minh xem xét từ hai phía. Thứ nhất, là từ phía cán bộ, công chức Nhà nước mắc bệnh quan liêu mệnh lệnh. Nguyên nhân là do: “Xa nhân dân... Khinh nhân dân... Sợ nhân dân... Không tin cậy nhân dân... Không hiểu biết nhân dân... Không yêu thương nhân dân… Thậm chí còn lừa phỉnh dân và dọa nạt dân”(7). Thứ hai, “Quan tham vì dân dại”. Nếu dân hiểu biết, không chịu đút lót, thì “quan” dù không liêm cũng phải hóa ra LIÊM. Vì vậy “dân phải biết quyền hạn của mình, phải biết kiểm soát cán bộ thực hiện chữ LIÊM”(8).

PCTN như thế nào? Tham nhũng là vướng vào chủ nghĩa cá nhân, là trục lợi: “Là người có quyền mà thiếu lương tâm là có dịp đục khoét, có dịp ăn của đút, có dịp “dĩ công vi tư”(9). Vì thế, muốn chống tham nhũng, phải quét sạch chủ nghĩa cá nhân với tất cả các biện pháp, trong đó “Pháp luật phải thẳng tay trừng trị những kẻ bất liêm, bất kỳ kẻ ấy ở địa vị nào, làm nghề nghiệp gì”(10). Trong bài viết “Thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu”, Chủ tịch Hồ Chí Minh dẫn lời Xtalin về cách thức phòng, chống lãng phí và coi đây như một “nghệ thuật”, nhưng “nghệ thuật” đó không phải dễ: “Đồng chí Xtalin dạy chúng ta: “Phải tiết kiệm tiền bạc, lại phải chi tiêu tiền bạc ấy cho hợp lý. Không được phí phạm một đồng xu nào của dân. Phải dùng toàn bộ tiền bạc ấy vào công nghệ của nước ta. Không như vậy thì chúng ta sẽ vấp phải cái nguy hiểm lãng phí, cái nguy hiểm dùng tiền vào những việc không cần kíp cho sự phát triển công nghệ, cho sự bồi bổ kinh tế của nhân dân. Khéo tính toán, chi tiêu tiền bạc cho hợp lý - Đó là một nghệ thuật quan trọng. Nghệ thuật ấy không phải là dễ””(11).

2. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về PCTN trong ngành Thanh tra hiện nay

Trong những năm gần đây, tệ tham nhũng, hối lộ, lãng phí ở nước ta diễn ra rất nghiêm trọng, vấn đề này, trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Đảng ta đề ra quyết tâm chính trị đó là: “Đẩy mạnh đấu tranh PCTN, lãng phí, quan liêu, hách dịch, cửa quyền; thực hành tiết kiệm trong các cơ quan Nhà nước và trong đội ngũ cán bộ, công chức”(12). Đây là trách nhiệm chính trị của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị, trong đó có ngành Thanh tra trong nghiên cứu, quán triệt và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về PCTN đã được luận giải ở trên.

Trong những năm qua, nhất là năm 2019, là đơn vị chuyên trách PCTN, Thanh tra Chính phủ “tiếp tục được kiện toàn tổ chức, bộ máy, đẩy mạnh hoạt động nghiệp vụ, phát huy vai trò nòng cốt trong công tác quản lý Nhà nước về PCTN và phát hiện, xử lý các vụ việc, vụ án tham nhũng. Cục CTN thuộc Thanh tra Chính phủ tập trung tham mưu thực hiện nhiệm vụ quản lý Nhà nước về PCTN và tiến hành các cuộc thanh tra nhằm phát hiện, xử lý hành vi tham nhũng, nhất là các vụ việc nghiêm trọng, phức tạp, được Thủ tướng Chính phủ giao”(13)

Từ thực trạng trên, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về PCTN trong ngành Thanh tra trong thời gian tới cần thực hiện tốt một số giải pháp trọng tâm sau:

Một là, toàn ngành tiếp tục quán triệt sâu sắc và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về PCTN. Trong đó, cần nhận tính cấp thiết và phương thức PCTN theo tư tưởng Hồ Chí Minh; từ đó, cụ thể hóa vào các nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn của ngành để tham mưu đúng, trúng và kịp thời cho Đảng, Nhà nước những chủ trương, quyết sách lớn trong PCTN hiệu quả.

Hai là, trước mắt, cần tập trung tham mưu cho Chính phủ chỉ đạo, thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 27-CT/TW ngày 10/1/2019 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo vệ người phát hiện, tố giác, đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; Quy định số 11-QĐi/TW ngày 18/2/2019 của Bộ Chính trị về trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy trong việc tiếp dân, đối thoại trực tiếp với dân và xử lý những phản ánh, kiến nghị của dân; quy định về xử lý trách nhiệm người đứng đầu khi để xảy ra tham nhũng trong cơ quan, đơn vị; quy định về việc thôi giữ chức vụ, miễn nhiệm, từ chức đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý; cơ chế bảo vệ người dân phản ánh, tố giác và tích cực đấu tranh chống suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong cán bộ, đảng viên; cơ chế kiểm soát quyền lực trong PCTN… 

Đồng thời, triển khai thi hành Luật PCTN năm 2018 theo Quyết định số 101/QĐ-TTg ngày 21/1/2019 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành kế hoạch triển khai thi hành Luật PCTN bảo đảm kịp thời, đồng bộ, thống nhất và hiệu lực, hiệu quả.

Ba là, toàn ngành tiếp tục quán triệt và thực hiện có hiệu quả Chỉ thị 05-CT/TW, ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị khóa XII về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” gắn với đẩy mạnh nghiên cứu, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về PCTN trong tình hình mới cho phù hợp với chức năng là cơ quan chuyên trách PCTN.

Bốn là, tiếp tục xây dựng ngành Thanh tra vững mạnh cả về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức, nhất là đạo đức công vụ theo đúng chỉ dẫn của Bác Hồ “dĩ công vi thượng”. Theo đó, thực hiện nghiêm Chỉ thị về việc tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính đối với công chức, viên chức ngành Thanh tra của Tổng Thanh tra Chính phủ đã được ban hành và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

(1) (2) (3) (8) (9) (10) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự Thật, Hà Nội, 2011, tr.126; tr.126; tr.126; tr.127; tr.127; tr.127

(4) (5) (7) (11) Sđd, tập 7, tr.357; tr.357; tr.176; tr.365

(6) Sđd, tập 4, tr.187-188

(12) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2016, tr.181

(13) Chính phủ, Số: 488/BC-CP, ngày 15 tháng 10 năm 2019, Báo cáo công tác PCTN năm 2019, Hà Nội, 2019, tr.5; tr.16


TS Hà Sơn Thái - TS Nguyễn Xuân Đại
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng