Đôi điều quanh tấm bia độc nhất vô nhị Việt Nam

Cập nhật: 06/03/2016 06:43

(Thanh tra)- Đây là tấm bia tiêu biểu đại diện cho một Hoàng Thái hậu của nước Đại Việt, là một Mẫu nghi thiên hạ, người có công làm rạng rỡ ba đời vua, nhất là công sinh thành, dưỡng dục vị vua anh minh nhất trong các triều đại phong kiến Việt Nam: Đối với Thái Tông thì có công chăm lo giúp đỡ, với Thánh Tông thì có công sinh dưỡng cù lao, đối với Hiến Tông tận tình mến thương.

Đôi điều quanh tấm bia độc nhất vô nhị Việt Nam
Bia Quang Thục Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao. Ảnh: Văn Thanh

Trải qua gần 600 năm với biết bao biến đổi, thăng trầm của lịch sử, cùng với sự khắc nghiệt của thiên nhiên, Bia Quang Thục Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao vẫn đứng sừng sững, là một trong những tấm bia đẹp nhất Việt Nam về mỹ thuật và kỹ thuật, nội dung văn bia có nhiều giá trị về lịch sử - văn hóa.

Mẫu nghi thiên hạ

Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao sinh ra ở làng Đồng Phang (nay thuộc xã Định Hòa, huyện Yên Định) năm 1420, trong một gia đình đại tộc. Cha bà là Vương Dụ Ngô Từ, một vị khai quốc công thần đã theo Lê Lợi trong khởi nghĩa Lam Sơn chống giặc Minh từ những ngày đầu.

Năm 16 tuổi, bà theo chị gái vào hầu vua Lê Thái Tông ở hậu cung. Nhà vua sủng ái, phong sắc Tiệp dư ở cung Khánh Phương. Lúc đó, bà 18 tuổi.

Ông Ngô Anh Trâm (70 tuổi), hậu duệ thứ 20 của bà Ngô Thị Ngọc Dao, nguyên là bác sỹ quân đội, người đã dày công nghiên cứu, sưu tầm những tài liệu và những truyền miệng về bà cho biết: Hoàng Thái hậu sinh ra sẵn có chất ngọc thuần hòa, sống đôn hậu, thường xuyên giúp đỡ mọi người, nghiêm mà không ác, giản dị mà trang nhã lịch sự, lúc nào cũng nghiêm trang như đang tiếp khách, nhưng gần gũi, luôn dạy bảo những điều hay ý đẹp, trong cung đình kẻ sang người hèn đều gọi bà là Phật sống. Công lao lớn nhất đối với xã tắc là đã nuôi dưỡng, dạy bảo nhà vua từ bé đến lớn, lo xa tính rộng, khiến cho cội gốc nước nhà vững chắc, phát triển thịnh vượng. Bà mất trong một lần về thăm Đồng Phang, thọ 76 tuổi, ở ngôi Hoàng Thái hậu được 37 năm.

Bảo vật quốc gia

Sau khi mất, bà được đưa về an táng tại Sơn Lăng, phía Đông Khu Di tích Lam Kinh. Ngoài việc xây lăng, đắp mộ, người xưa còn dựng cả một tấm bia to lớn để ghi lại lai lịch, công đức của người yên nghỉ trong lăng.

Bia Quang thục Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao làm bằng đá màu xanh, nhẵn, bóng nguyên khối, có chiều cao 2,8m, rộng 1,92m dày 0,27m được đặt trên lưng rùa bằng đá dài 2,75m, rộng  1,92m, cao 0,4m, nặng khoảng 13 tấn.

Ông Trịnh Đình Dương, Trưởng Ban Quản lý Di tích lịch sử Lam Kinh khẳng định: Giá trị tiêu biểu của Bia Quang thục Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao là nghệ thuật chạm khắc tinh xảo, một phong cách nghệ thuật mới hoàn chỉnh - nghệ thuật thời Lê Sơ. Một mặt nó kế thừa những tinh hoa truyền thống trong mỹ thuật thời Lý, Trần. Mặt khác, do sự thay đổi hoàn cảnh của xã hội thời Lê Sơ, nên ở bia mang một phong cách riêng biệt, là tiền đề cho một thời đại huy hoàng của nghệ thuật kiến trúc cung đình, biểu hiện rõ nét uy quyền trên các đường nét trang trí rồng. Rồng ở đây được coi như là bầu trời… Điều đặc biệt, mặt sau văn bia khắc một bài minh và có tới 36 bài thơ xướng họa của các quần thần khắc trên bia.

Chính những giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật độc nhất vô nhị về tấm bia cũng như công lao to lớn của bà, năm 2014, Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận Bia Quang thục Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao là Bảo vật Quốc gia.

Tiến sỹ Sử học Phạm Văn Tuấn, Trưởng Ban Quản lý Di tích và Danh thắng Thanh  Hóa cho biết thêm: Bia Quang thục Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao được các nhà nghiên cứu văn hóa đánh giá là một tấm bia lớn, độc đáo tiêu biểu đại diện cho người phụ nữ Việt Nam từ xưa đến nay. Đây chính là tài liệu vô cùng quý giá, vì được ghi ngay sự kiện xảy ra mà không hề sao chép, có giá trị góp phần bổ sung vào chính sử. Nó không chỉ mang tính giáo dục truyền thống lưu truyền cho hậu thế, mà còn là tài liệu quý khi nghiên cứu về lịch sử mỹ thuật Việt Nam thời Lê Sơ.

Toàn cảnh Điện Thừa Hoa. Ảnh: Văn Thanh

Mong đợi một di tích cấp quốc gia

Theo gia phả dòng họ Ngô xã Định Hòa, sau khi lên làm vua, Lê Thánh Tông cho xây Thuận Mậu đường tại xã Định Hòa để làm nơi nghỉ dưỡng mỗi khi Mẫu thân về thăm quê ngoại, sau đó đổi tên thành Điện Thừa Hoa.

Điện Thừa Hoa tọa lạc tại một khu đất rộng trên 5 mẫu, nằm giữa 2 làng Thung Thượng và Thung Thôn thuộc trung tâm xã Định Hòa. Sau gần 1.000 năm tồn tại, trải qua biết bao biến cố thăng trầm của thời gian, Điện Thừa Hoa đã bị phá hủy, mất mát đi rất nhiều tài liệu, hiện vật quý. Việc trùng tu tôn tạo lại điện ngày nay trên nền móng cũ tuy không được bề thế như trước, nhưng những gì còn lại đã phản ánh phần nào diện mạo xưa.

Bà Lê Thị Hương, cán bộ văn hóa xã Định Hòa cho biết: “Năm 1993, nhân dân và khách thập phương đã cung tiến và quyên góp tiền để xây dựng lại nơi thờ bà Ngô Thị Ngọc Dao. Sau đó, Quần thể Di tích Đền thờ Ngô Kinh, Ngô Từ và Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao được công nhận là Di tích Lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Hiện nay, chúng tôi cùng với người dân đang sưu tầm những hiện vật, đặc biệt là các tài liệu về thần phả, sắc phong còn lưu lạc trong nhân gian để đưa về nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu, cũng như việc trùng tu, tôn tạo Điện Thừa Hoa. Đây không chỉ là nơi lưu niệm, tôn vinh danh nhân mà còn là một minh chứng lịch sử phản ánh tư tưởng “uống nước nhớ nguồn””.

Với những giá trị về lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng… năm 2010, Di tích Điện Thừa Hoa được UBND tỉnh Thanh Hóa đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, tuy nhiên, đến nay vẫn chưa nhận được phản hồi. Nhân dân và chính quyền địa phương thiết tha mong cơ quan chức năng sớm công nhận Điện Thừa Hoa là di tích cấp quốc gia để xứng tầm với một vị Hoàng Thái hậu được xem là Mẫu nghi thiên hạ.

Văn Thanh

cheap breitling replica best watches replica Breitling watches replica